Ông Zelensky chờ gặp Tổng thống Síp Nikos Christodoulides hôm 4/12 (ảnh: Reuters)

Ông Zelensky: Sẵn sàng gặp cấp lãnh đạo với Mỹ

Trong cuộc họp báo với các phóng viên (được Văn phòng Tổng thống Ukraine công bố hôm 24/12), ông Zelensky cho biết, phái đoàn Ukraine và Mỹ đã tiến gần tới việc hoàn thiện kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm.

“Đây là một văn kiện khuôn khổ, là nền tảng để chấm dứt xung đột. Một văn kiện chính trị giữa chúng tôi, Mỹ, châu Âu và Nga”, ông Zelensky nói.

“Chúng tôi sẵn sàng gặp phía Mỹ ở cấp lãnh đạo cao nhất để giải quyết các vấn đề nhạy cảm. Những vấn đề như tranh chấp lãnh thổ cần được thảo luận ở cấp lãnh đạo”, ông Zelensky nói thêm.

Theo ông Zelensky, kế hoạch hòa bình 20 điểm mà Ukraine mới công bố là bước tiến đáng kể so với kế hoạch 28 điểm mà Mỹ đề xuất trước đó, bị Kiev cho là có lợi cho Moscow.

Theo kế hoạch mới, Ukraine sẽ duy trì quân đội thường trực 800.000 người, với các đảm bảo an ninh được ký kết với Mỹ, châu Âu.

“Chúng ta có thể thấy một Ukraine mạnh mẽ, được hỗ trợ bởi các nước sẵn sàng hợp tác, với cơ chế giám sát tuân thủ hòa bình và quy định cụ thể về cách ứng phó trước bất kỳ hành động gây hấn nào”, ông Zelensky nói.

Ông Zelensky cho biết, giới chức Mỹ – Ukraine cũng đã làm việc để xây dựng một số văn kiện, liên quan đến vấn đề hợp tác, đầu tư tái thiết sau xung đột.

Tuy nhiên, đến nay, Nga và Ukraine vẫn chưa tìm được tiếng nói chung về vấn đề lãnh thổ.

Ông Zelensky nói rằng đề xuất của Ukraine là “giữ nguyên hiện trạng”, ngừng giao tranh theo giới tuyến hiện tại. Trong khi đó, Nga muốn Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi vùng Donetsk – nơi Ukraine còn kiểm soát khoảng 25% lãnh thổ.

Theo ông Zelensky, Mỹ mong muốn các bên thỏa hiệp và hướng tới thiết lập khu phi quân sự hoặc khu kinh tế tự do trong khu vực.

Ông Zelensky cũng cho biết chưa có sự đồng thuận về số phận của nhà máy điện Zaporizhia, hiện do Nga kiểm soát. Kiev đang đề xuất thành lập một khu kinh tế nhỏ tại đây.

Tổng thống Ukraine nhấn mạnh, Moscow đang nghiên cứu kế hoạch hòa bình 20 điểm, sau đó sẽ xác định các bước tiếp theo. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo xung đột có thể tiếp diễn nếu Nga không đồng ý dừng giới tuyến hiện tại.

“Chúng tôi muốn nói rằng: Nếu tất cả khu vực đều được đưa vào (tiến trình đàm phán) và nếu chúng ta giữ nguyên vị trí hiện tại, thì có thể đạt được một thỏa thuận”, ông Zelensky nói.

“Nhưng nếu chúng ta không đồng ý giữ nguyên hiện trạng, thì chỉ có 2 khả năng: Hoặc xung đột tiếp diễn, hoặc sẽ phải đưa ra quyết định khác liên quan đến các vùng kinh tế tiềm năng”, ông Zelensky cảnh báo.

Về vấn đề gia nhập NATO, ông Zelensky cho biết, Ukraine không đồng ý với các điều khoản của kế hoạch hòa bình 28 điểm. Theo đó, nước này phải từ bỏ nguyện vọng gia nhập NATO.

Theo ông Zelensky, việc Ukraine có gia nhập NATO hay không phụ thuộc vào quyết định của các thành viên trong khối này, chứ không dựa trên thỏa thuận với Nga.

Nga kín tiếng về kế hoạch hòa bình

Phát biểu hôm 24/12, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết, đặc phái viên Kirill Dmitriev đã báo cáo với Tổng thống Nga Putin về kết quả chuyến đi Miami (Mỹ) hồi tuần trước để liên hệ với các đặc phái viên của Tổng thống Trump.

Tổng thống Nga Putin đã nhận được kết quả làm việc tại Mỹ của ông Kirill Dmitriev, Điện Kremlin cho biết (ảnh: Reuters)

Ông Peskov từ chối bình luận về phản ứng của Nga đối với các đề xuất mà Mỹ, Ukraine đưa ra.

“Quan điểm của Nga đã được các đồng nghiệp từ phía Mỹ nắm rõ”, ông Peskov nói.

“Hiện tại, chúng tôi sẽ xem xét các thông tin mà Tổng thống nhận được để xây dựng lập trường tiếp theo và tiếp tục liên lạc thông qua các kênh sẵn có càng sớm càng tốt”, ông Peskov nói thêm.

Năm hai mươi tuổi, Cham-sem-merer-amen-Ramzes được vua cha chọn làm hoàng thái tử, tức người kế vị ngai vàng Ai Cập. Chàng trai khoẻ như bò thiến Apis, dũng mãnh như sư tử, thông thái như các tăng lữ và vốn đam mê binh mã từ thuở ấu thơ bèn tâu lên pharaon, tức đức vua cha, xin phong cho mình được làm chủ tướng đạo quân Menfis. Pharaon phán, ngài sẽ làm như vậy khi hoàng tử kế vị chứng tỏ được rằng, chàng đủ tài khiển binh ngoài trận mạc. Và để thử tài của hoàng thái tử, Hội đồng tối thượng đã quyết định tổ chức một cuộc trận giả dưới sự giám sát của thượng thư bộ binh Herhor, đại tư tế của ngôi đền lớn nhất nước, người có quyền hành như tể tướng. Cuộc hành binh đang diễn ra suôn sẻ thì có tin báo là có hai bọ hung đang lăn một viên đất tròn ngang qua quan lộ. Bởi ở Ai Cập bọ hung là biểu tượng của thần mặt trời, cho nên để tránh dẫm đạp lên bọ hung thiêng, Herhor ban lệnh không được hành quân trên quốc lộ nữa, mà phải đi vòng qua hẻm núi. 

Bất bình trước mệnh lệnh làm chậm trễ cuộc hành binh, hoàng thái tử Ramzes kéo theo Tutmozis, người bạn chí thiết của mình, leo lên đồi tiêu khiển. Tại vườn đồi Ramzes tình cờ gặp một tuyệt sắc giai nhân: “Quả đúng là một cô gái xinh đẹp, có gương mặt của thiếu nữ Hy Lạp, da trắng ngà. Bên dưới tấm mạng che mặt là mái tóc đen, dài, tết đuôi sam. Nàng vận trên  người bộ y phục trắng, dài thướt tha, tay nâng một bên lên; dưới cái yếm trong suốt thấy nhô lên đôi vú trinh nữ, như hai quả táo”. Đó là cô gái Do Thái, nàng Sara, con gái của Gedeon, làm quản gia tại điền trang.

Nàng Sara xinh đẹp ngay tức khắc hút hồn chàng hoàng thái tử, đến nỗi anh chàng cởi chuỗi báu khỏi cổ quăng vào người Sara, đoạn nói: “Nàng hãy đem về biếu cha nàng, hãy thưa với người rằng, ta đã mua nàng…”. “Chàng thái tử hôn lên môi nàng say đắm, còn nàng ôm lấy chân chàng. Thái tử bứt ra, chạy vài bước, rồi lại quay trở lại, lại âu yếm hôn lên đôi má xinh và mái tóc đen nhánh của nàng, tuồng như chẳng hề nghe thấy dư âm sốt ruột của quân lính mình”. Ngay sau cuộc tập trận, Ramzes phái Tutmozis đi gặp thân phụ Sara để mua nàng. Và ông lão Gordon đã thuận ý bán con gái mình với giá: “một điền trang, hai talent tiền mặt mỗi năm, mười con bò sữa, một con me đực, một chuỗi vàng và một vòng vàng, trao một lần”.

“Pharaon” là tác phẩm lớn của nhà vǎn Ba Lan Boleslaw Prus.

Đó là cái giá bằng tiền mà Ramzes phải trả cho cuộc tình đầu tiên của mình. Cái giá tiếp theo mà Ramzes phải trả đã gây nên nỗi thất vọng to lớn cho chàng và khai mào cho mối hận thù của chàng với quan thượng thư Herhor và giới tăng lữ nói chung. Bởi lẽ ngài thượng thư Herhor viện cớ, Ramzes bỏ mặc binh sĩ đang hành quân, leo lên đồi tán gái, để tâu lên pharaon, xin đức vua chưa vội trao chức chủ tướng đạo quân Menfis cho Ramzes.

Ngay từ những trang đầu của tiểu thuyết, Boleslaw Prus đã hé lộ cho thấy tín hiệu của cuộc đấu tranh quyết liệt giữa vương quyền và thần quyền. đồng thời tác giả cũng phần nào cho thấy tính cách của hoàng thái tử Ramzes và vị thế của ngài đại tư tế quyền cao chỉ sau pharaon – thượng thư Herhor.

Bà hoàng hậu Nikotris chẳng vui vẻ gì khi hay tin Ramzes đưa Sara về điền trang của mình, bởi đó là một cô gái Do Thái. Theo hoàng hậu, người Do Thái đã từng mang ra khỏi Ai Cập chẳng những những lượng của cải cực lớn mà cả lòng tin vào Thượng đế và các quyền thiêng liêng của người Ai Cập mà giờ đây họ công bố là quyền của họ.

Và rồi Sara có thai, nàng không nói gì với thái tử. Theo lời hoàng hậu thì có thể do Sara xấu hổ, mà cũng có khi chính cô nàng không biết. Thái tử Ramzes lấy làm tự hào và sung sướng khi biết mình sắp được làm cha. Làm cha! Danh hiệu này sẽ khiến cho chàng có thêm uy thế, hỗ trợ cho công việc triều chính của chàng trên cương vị chủ tướng và quan nhiếp chính. Cha – tức không còn là một thằng bé phải lễ phép với người lớn tuổi hơn mình. Nỗi mừng của Ramzes càng được nhân lên gấp bội khi Sara sinh con trai.

Cuộc tình của Ramzes với Sara là một cuộc tình hoàn toàn tình cờ và tự nhiên. Và thực ra chỉ có Sara là người duy nhất tỏ ra thuỷ chung với thái tử, thậm chí hi sinh vì thái tử, khi tự nhận mình giết con để tránh tai hoạ cho chàng. Một người mẹ hết lòng thương con, nhưng lại hành động như thế đủ biết Sara yêu thương và kính trọng thái tử như thế nào, mặc dầu có lần tuân lệnh thái tử, sang sáng Sara đã phải rửa chân cho Kama, phải dội nước cho Kama và nâng gương cho Kama soi. Sara quả là một con người biết nhẫn nhục. Cái chết bất đắc kì tử của Sara cho người đọc thấy, nàng cao thượng biết nhường nào, nàng đáng thương và đáng quý biết nhường nào: “Tiếng cười của nàng lịm dần. Thình lình, như kẻ bị phạt cụt hai chân, nàng đổ sụp xuống nền, tay giãy đành đạch, nàng tắt thở giữa lúc cười sằng sặc. Song trên gương mặt nàng vẫn còn đọng lại nét khổ đau ê chề mà ngay thần chết cũng không xoá nổi”.

Khi biết người Axyria tìm cách kí với Ai Cập một hiệp ước có hại cho Fenixia, họ bàn mưu tính kế dùng tiền của và đàn bà phá hoại việc kí kết hiệp ước này. Họ chĩa mũi nhọn vào hoàng thái tử Ramzes, người sẽ kế vị ngai vàng Ai Cập, người đang cần tiền và ham sắc dục. Mưu kế tiền – tình được thực thi ngay tức khắc, nhằm xúi giục Ai Cập mở cuộc chiến với Axyria với sự trợ giúp của người Fenixia. Chả thế mà Hiram đã trịnh trọng tuyên bố trước hoàng thái tử Ramzes: “Tôi xin thề với hoàng tử kế vị ngai vàng Ai Cập và pharaon tương lai rằng, khi nào ngài mở chiến cuộc với kẻ thù chung của chúng ta, thì toàn nước Fenixia muôn người như một sẽ trợ giúp ngài…”.

Họ sử dụng Kama, nữ tư tế trông coi ngọn lửa thần tại đền thờ Astoreth, như một con bài trong việc thực hiện âm mưu này. Biết Ramzes là chàng hoàng tử tò mò và thích lạ, Hiram bố trí cho Ramzes đến đền thờ Astoreth để được chứng kiến “các vị thần linh trò chuyện với ta, đụng vào người ta ở các đền thờ là các vị nào”.

Và hoàng thái tử đã đến. Nhìn hai ngọn lửa thần đang rực cháy trước tượng nữ thần Astoreth đầy huyền bí – một người đàn bà khổng lồ có hai cánh lông đà điểu, vận choàng bào dài, nhiều nếp gấp, đầu đội mũ nhọn, tay phải nâng đôi chim bồ câu, gương mặt đẹp và đôi mắt nhìn xuống mang nét dịu dàng và ngây thơ, thái tử hết đỗi ngạc nhiên, bởi đây là nữ thần bảo hộ trả thù và dâm ô truỵ lạc. Thái tử nghĩ: “Một bộ tộc lạ lùng! Những vị thần ăn thịt người của họ không ăn thịt người, còn nữ tư tế trinh nguyên và các nữ thần gương mặt ngây thơ như trẻ nhỏ lại trông nom cuộc sống truỵ lạc của họ…”. Thình lình một người giống hệt thái tử xuất hiện, người này biến đi thì trong chùm ánh trăng lọt vào nhà thờ xuất hiện một cô gái khoả thân tuyệt mĩ, thắt đai vàng quanh hông. Đó chính là nữ tư tế Kama, người có nhiệm vụ ngày ngày trông nom những ngọn lửa thần trong đền thờ, người sẽ bị tội chết nếu để mất trinh, người đã khiến thái tử thốt lên: “Ramzes mà có Kama bất kì lúc nào chàng gọi thì chắc là chàng chóng chán, có khi không thèm đeo đuổi cô nàng nữa cũng nên. Song cái chết đang chực chờ trên ngưỡng cửa loan phòng của nàng, gã ca công phải lòng nàng và sau chót việc một quan đại thần bị hạ thấp địa vị trước một nữ tư tế, tất thảy những thứ đó đã tạo nên một tình cảnh chưa hề có lâu nay đối với Ramzes, đó là sự quyến rũ”.

Và chính vì lẽ đó, mười ngày sau đó, tối nào cũng vậy Ramzes che mặt giấu người đi đường, lui tới ngôi vườn của nữ thần Astoreth. Vốn cho mình là người có quyền chiếm đoạt bất kì sự ngưỡng mộ nào của đàn bà, Ramzes bực tức và ghen tuông với bất kì kẻ nào được Kama để mắt. Chính máu hiếu thắng và ghen tuông đã khiến Ramzes lao ra khấu trường, tuốt gươm, ganh đua cùng Sargon đấu bò tót, một việc không nên làm đối với một hoàng tử kế vị ngai vàng. Khi về nhà trong đầu óc của thái tử vẫn còn ám ảnh hai tình tiết của đêm diễn: “Gã đàn ông Axyria đã cướp mất trận thắng bò tót, và hắn tán tỉnh Kama, kẻ tỏ ra vui mừng đón nhận những điệu bộ làm dáng của gã!”. 

Khi cá đã cắn câu, người Fenixia đi tiếp một nước cờ nữa – hiến dâng nàng tư tế cho thái tử và đương nhiên chàng thái tử muốn có ngay cô nàng trong tư dinh của mình, “chẳng phải vì thiếu nàng chàng không sống nổi, mà vì lẽ, nàng là của lạ”.

Màn kịch Kama mất tích được tạo dựng. Cả thành Pi-Bast náo động bởi một tin đồn hết đỗi lạ kì. Kama, nữ tư tế của nữ thần Astoreth đã bị bắt cóc đưa đi và – bỗng dưng cô nàng biến mất, tựa hạt cát trên sa mạc vậy!… Người ta kể cho nhau nghe rằng: đại tư tế thủ đền phái Kama tới thành Xabne-khetam trên bờ hồ Menzaleh, mang theo lễ vật tiến dâng miếu thờ Asroreth tại đó. Nữ tư tế dùng thuyền thoi đi vào ban đêm đặng tránh nắng hè oi ả, tránh sự tò mò và vái lễ của dân chúng. Lúc mờ sáng, bốn người chèo thuyền thấm mệt chợt thiếp đi, thình lình từ vạt cỏ ven bờ, hai chiếc xuồng do những người Hy Lạp và người Chetia điều khiển lao tới, chúng vây thuyền rồi bắt cóc nàng Kama. Trận cướp nhanh đến nỗi, mấy người Fenixia chèo thuyền không thể chống cự gì; chắc lẽ chúng bịt mồm nữ tư tế, bởi nàng chẳng kịp kêu cứu. Xong hành vi phạm thánh, bọn người Chetia và Hy Lạp biến vào mấy vạt cỏ rậm rồi tẩu ra biển. Để tránh bị truy lùng bọn hải tặc lật chìm chiếc thuyền thoi của đền thờ Astoreth.

Không ngờ việc Kama ở tại tư dinh của hoàng thái tử lại là nguyên do của những chuyện rắc rối, dẫn tới quyết định vô lí và tàn nhẫn của Ramzes đối với mẹ con Sara và một kết cục bi thảm. Nữ tư tế nổi máu ghen Sara, tố giác con trai của thái tử do Sara đẻ ra mang tên Do Thái, có nghĩa là người Do Thái và đòi đuổi hai mẹ con Sara ra khỏi cung điện để cho mình được thế chỗ. Hơn thế nữa, máu ghen đã biến thành tội ác. Kama xúi Lykon, kẻ giống hoàng thái tử Ramzes như hai giọt nước, kẻ căm tức và ghen ghét thái tử đã chiếm đoạt Kama, người mà hắn cũng say mê đắm đuối, giết hại con trai của Sara và thái tử Ramzes.

Cuộc tình của Ramzes với nàng Hebron là một cuộc tình không tiền khoáng hậu. Nó được khai mào ngay trong lễ dạm hỏi của Tutmozis (người bạn chí thiết, cận thần của Ramzes) với nàng Hebron, con gái quan tổng trấn Antef, đệ nhất tiểu thư thành Teby. Và thế là vị vua ham sắc dục đêm đêm tìm cách đến với người tình Hebron  ở ngay trong cung viên hoàng gia:

 “- Hebron đấy phải không?…

Một bóng người, cũng vận choàng thâm, vụt chạy lại. Người này sa vào lòng nhà vua đu hai tay vào cổ ngài thủ thỉ:

– Bệ hạ, bệ hạ đấy ư?… bệ hạ đấy ư?… tiện thiếp chờ lâu ơi là lâu…”. 

Việc Ramzes để rớt chiếc áo choàng ngoài vườn là nguyên do của những chuyện rắc rối. Màn kịch vu khống Ramzes bị điên được dàn dựng cực kì hoàn hảo. Đến hoàng thái hậu cũng bị mắc lừa, tưởng đêm qua con mình trèo trên cành cây, bên ngoài cửa sổ: “Đó đích thị là hắn… con ta… thằng Ramzes”. “Phải!… ánh đèn chiếu rõ mặt hắn và người hắn… Hắn vận áo xiêm đai trắng và xanh… mắt trông khờ dại… hắn cười man rợ tựa thằng anh vô phúc của hắn…”. Nhưng Tutmozis vốn cảnh giác thì quả quyết: “Đó không phải là Ramzes!… Đó là một người giống hệt thánh thượng, tên Hy Lạp khốn nạn, thằng Lykon… Đó là trò đểu của mấy kẻ đê tiện, Herhor và Mefres…”.

Tượng nhà văn Boleslaw Prus, tác giả tiẻu thuyết Pharaon  và nhà văn dịch giả Lê Bá Thự tại Warszawa, Ba Lan.

Trong giờ phút nước sôi lửa bỏng đối với vận mệnh vương triều mà Ramzes vẫn lẻn đến với người tình, vẫn nói những lời trăng hoa: “Ta ước được hoá thành cây lựu bên nàng… Cây có bao nhiêu cành thì ta thèm có được ngần ấy cánh tay, để ta ghì chặt lấy nàng… Có bao nhiêu phiến lá là bấy nhiêu bàn tay, có bao nhiêu bông hoa là bấy nhiêu đôi môi để cùng một lúc ta có thể hôn mắt nàng, môi nàng, ngực nàng… Trên giường ta chẳng bận tâm tới ngai vàng. Chừng nào ta còn gươm thì ta còn quyền bính”. Pharaon đâu có biết việc tên tư tế trẻ thình lình xuất hiện, việc Hebron vờ ốm, việc tên Lykon chặn đường ngay sau lúc Ramzes rời biệt thự của Hebron đều nằm trong mưu kế đã được các tư tế trù liệu từ lâu.

Cuộc tình của Ramzes với Hebron, thoạt tiên có vẻ do sự tình cờ, nhưng càng về sau ta càng nhận ra Hebron chẳng qua chỉ là một mắt lưới trong tấm lưới vô hình cực kì nguy hiểm của giới tăng lữ được giăng sẵn trên đầu Ramzes. Và như ta đã biết, tấm lưới này đã tạo nên tấn bi kịch chấm dứt cuộc trị vì ngắn ngủi và cuộc đời của Ramzes XIII, một ông vua nhiều tham vọng song lực bất tòng tâm và cuối cùng thần quyền đã thắng vương quyền.

Ba người tình của Ramzes XIII mà Boleslaw Prus xây dựng trong tiểu thuyết Pharaon là ba người tình tuy động cơ khác nhau, tính cách khác nhau, song tất cả đều là nguyên do dẫn tới tấn bi kịch của chàng, làm bộc lộ những sai lầm chết người của vị vua trẻ tuổi, ít từng trải, nhiều khuyết tật và lắm khi thiếu bản lĩnh này. 

Đúng như đức vua cha Ramzes XII đã từng dạy con mình, một bài học lớn ở đời là: “đàn bà đắt lắm!”. Cái giá Ramzes XIII phải trả cho cả ba cuộc tình của mình mới đắt làm sao! Âu đó cũng là bài học chung cho người đời.

(*) Pharaon: Tiểu thuyết lịch sử về Ai Cập cổ đại, Boleslaw Prus, Ba Lan, Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành, Lê Bá Thự dịch.

Thế giới biết đến di sản này là do công lao của nhà thám hiểm và khảo cổ Hiram Bingham người Mỹ. Ngày 24/7/1911, ông đến được Machu Picchu, nhờ người dân bản xứ Quechua dẫn đường nên ông đã phát hiện ra nơi đây và đặt tên cho di sản này là “Thành phố đã mất của người Inca”. Như vậy, từ ngày nhà thám hiểm phát hiện ra thì thị trấn Machu Picchu đã bị bỏ quên đã trên 400 năm, tính từ ngày đế chế Inca bị sụp đổ. Thị trấn này không được người xưa xây ghi tên trong cổ sử của Peru. Bởi thế nó được mang tên ngọn núi gần đó là Machu Picchu.

Theo các nhà khảo cổ học, nhà vua Pachacuti bắt đầu cho xây đựng Machu Picchu vào khoảng năm 1440. Machu Picchu không phải là một thành phố thông thường mà là một nơi nghỉ dưỡng của giới cầm quyền và quý tộc Inca từ thủ đô triều chính Cuzco đến đây hưởng thụ.

Đền thờ Mặt Trời

Thị trấn Machu Picchu nằm ở một địa điểm hoang vắng nhưng rất hùng vĩ thuộc dãy núi Andes. Do xây dựng một nơi rất cheo leo nên đã bỏ hoang từ lâu, lại bị cây rừng phủ kín trong nhiều thế kỷ, thánh địa Machu Picchu bị tàn phá nặng nề, trước khi người Tây Ban Nha xâm chiếm và tiêu diệt đế chế Inca.

Mặc dù đã đọc và nghiên cứu qua nhiều tài liệu, nhưng khi đặt chân đến đây, người viết bài này cảm thấy hết sức sững sờ trước vẻ đẹp kỳ diệu và vô cùng hoành tráng, mặc dù công trình chỉ còn là phế tích. Tuy vậy tôi vẫn nhìn thấy ở đây còn có những thủy kiều, những ngôi nhà tắm công cộng, những bức tường hình vòm, một kiểu kiến trúc đặc trưng của người Inca và toàn bộ công trình đều được xây bằng đá hoa cương đen tuyền rất lộng lẫy.

Người hướng dẫn du lịch cho biết, thành phố Machu Picchu gồm có 140 công trình lớn nhỏ khác nhau, đủ các loại kiến trúc từ đền thờ, lâu đài, lăng mộ, quảng trường, đường sá, ngõ hẻm, nhà tắm và khoảng 200 nhà ở bao gồm nhà dân, trại lính, nhà kho, nhà tù, xưởng thủ công, nhà dành cho hoàng gia, giới quý tộc của đế chế Inca. Tất cả đều tọa lạc bên sườn núi cao. Trên triền núi giữa các khu nhà có những vách đá khối ốp quanh các ô đất, tạo thành những ruộng bậc thang đẹp đến ngỡ ngàng. Thành phố Machu Picchu có hai đường dẫn nước đổ vào các khu nhà ở được ưu tiên theo thứ bậc xã hội. 

Theo quan sát của tôi, thị trấn này hiện có tất cả 16 nhà tắm công cộng, chúng được khoét sâu vào lòng núi đá và được bố trí, sắp xếp theo một bố cục rất hợp lý cho người sử dụng. Nghệ thuật kiến trúc thánh địa Machu Picchu khá kỳ thú, các cầu thang lên xuống được khoét vào bên sườn núi đá, những cửa sổ lớn mở ra trên dốc núi. Các đền thờ ở Machu Picchu đều được xây bằng những khối đá cực lớn, nặng hàng chục tấn, được xếp bên nhau không dùng vôi vữa, mà rất ăn khớp một cách khó tưởng tượng nổi, lại nằm ngay ở sườn núi dốc dựng đứng, càng làm tăng thêm vẻ uy nghi, hùng vĩ.

Theo các chuyên gia, người Inca là những bậc thầy trong việc xây dựng các bức tường đá không dùng vữa. Những khối đá được xếp với nhau một cách rất hoàn hảo, tới mức một tờ giấy, hay một lưỡi dao mỏng cũng khó có thể lọt qua khe hở giữa hai khối đá lắp kề nhau. Người dân ở đây nói rằng, chính nhờ việc xây không dùng vữa này, khiến cho thành phố có khả năng chống động đất. Bởi khi có động đất, các khối đá trong tòa nhà sẽ “nhảy múa” rung chuyển theo xung động của trận động đất, rồi sau đó trở lại vị trí cũ. Do đó nếu không xây theo phương pháp này, nhiều tòa nhà ở Machu Picchu đã sụp đổ do vùng này thường xảy ra động đất.

Công trình xây bằng đá.

Trên một gò đất cao, đứng tại đây có thể nhìn bao quát xung quanh, đó là địa điểm được chọn để hành lễ. Xung quanh vị trí này có tường xây bao quanh không có mái che, gọi là khu Mặt Trời. Tương truyền tại đây đặt một chiếc đĩa lớn bằng vàng, tượng trưng cho mặt trời. Khi ánh nắng mặt trời rọi thẳng vào chiếc đĩa vàng chính là lúc bắt đầu giờ hành lễ. Tiếc thay chiếc đĩa này đã bị mất. Đặc biệt người ta tìm thấy ở đây có nhiều tượng đá với hình thù kỳ lạ. Một số nhà nghiên cứu cho rằng những tượng đá này có thể dùng phục vụ cho đài quan sát thiên văn, nơi tiến hành những tính toán về vị trí của mặt trời.

Hiện còn lại xung quanh Machu Picchu một bức tường thành cao, dày bảo vệ. Phía ngoài tường bảo vệ là một con hào sâu và vọng gác. Nhiều nhà khoa học cho rằng Machu Picchu có thể từng là kinh đô của người Inca, là thánh địa của nhà vua Inca thứ IX là Pachacuti và có khoảng 1.000 người sinh sống tại đây. Tuy nhiên dựa vào số lượng đền thờ và địa điểm hành lễ còn lại, các nhà khoa học lại nghiêng về giả định cho rằng Machu Picchu là một trung tâm  tôn giáo quan trọng của người Inca.

Phía Tây Machu Picchu có nhiều đền thờ và địa điểm hành lễ nhất. Rõ ràng đây là nơi cử hành nghi lễ tôn giáo. Đặc biệt qua các cuộc khai quật khảo cổ, người ta tìm thấy ở đây có khoảng 100 bộ hài cốt, mà đa phần là hài cốt phụ nữ trẻ, chưa lập gia đình, còn trinh tiết, đã đưa đến giả định rằng: Machu Picchu là nơi người Inca làm lễ hiến tế phụ nữ theo nghi thức tôn giáo của người Inca.

Tôi hỏi: “Tại sao Machu Picchu bị bỏ phế hoang tàn trước khi người Tây Ban Nha đến xâm chiếm, mà không bị kẻ xâm lược vừa mới đến này đã phát hiện ra?”. Anh bạn đồng hành cùng tôi trả lời: “Theo các nhà nghiên cứu Peru có thể là do con đường độc đạo, dốc dựng đứng dẫn đến thánh địa Machu Picchu đã bị cây cỏ mọc um tùm, che mất lối đi. Đồng thời khi người Tây Ban Nha đến họ phải mất một thời gian khá dài để tìm hiểu phong tục tập quán và học tiếng nói của người dân bản xứ.  Nhờ vậy mà người Inca che giấu không cho kẻ xâm lược biết thị trấn Machu Picchu”.

Tại thành phố Machu Picchu, từ Cổng Mặt Trời (Inti Punku) có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh các ngọn núi hùng vĩ của đất nước Peru tươi đẹp. Đây cũng là nơi lý tưởng để ngắm hoàng hôn rực rỡ của vùng đất Nam Mỹ, Tây bán cầu.

Đền thờ Mặt Trời (Temple of the Sun) là một trong những công trình đặc biệt nhất của thánh địa Machu Picchu, được xây từ những viên đá mịn bằng cách xếp chồng lên nhau rất sít chặt. Kiến trúc khổng lồ này nổi bật nhất so với các công trình khác của Machu Picchu.

Rời đền Mặt Trời, tôi đến đền Kondor, một hạng mục của Machu Picchu, cũng được xây bằng đá với hình dạng giống như con chim kền kền. Phía sau ngôi đền là ngôi nhà tù, nơi giam giữ và cũng là nơi thực hiện xét xử các tù nhân. 

Ngày nay được sự quan tâm của Chính phủ Peru và sự giúp đỡ của UNESCO, Machu Picchu được tôn tạo và bảo quản khá tốt. Machu Picchu trở thành một nơi tham quan du lịch lý thú của du khách thập phương.

Bức tường xây bằng đá.

Khung cảnh thanh cao của Machu Picchu gợi cho tâm trí người ta về những con người hiền hậu, sống hòa hợp với thiên nhiên. Nhưng về vai trò của Machu Picchu  đối với người Inca cho đến nay vẫn là một điều bí ẩn. Hiện nay chỉ có đồ thủ công mỹ nghệ  của người Inca là còn tồn tại.

Nhà thơ Chile Pablo Neruda (1904 – 1973) khi đến vãn cảnh Machu Picchu đã viết: “Không khí mang theo nó mùi thơm của hoa chanh tạo nên sự tinh khiết cho khu vực xây dựng bắng đá hiu quạnh này”.

Thánh địa Machu Picchu đã được UNESCO ghi vào danh sách Di sản thế giới năm 1983. Đặc biệt, ngày 7/7/2007, Tổ chức New Open World Coporation (NOWC) đã bình chọn Thánh địa Mach Picchu là một trong 7 kỳ quan của thế giới mới.

Sự kiện năm 2026 mang chủ đề “Đại ngàn chạm biển xanh”, một ý tưởng kết nối không gian du lịch từ rừng núi Tây Nguyên xuống vùng biển miền Trung. Với Gia Lai, đây được xem là dịp để giới thiệu đầy đủ hơn vẻ đẹp của cao nguyên – từ cảnh quan thiên nhiên, văn hóa bản địa cho đến đời sống thường ngày của các buôn làng.

Từ trung tâm Pleiku, chúng tôi theo con đường đất đỏ hướng về phía bắc thành phố để đến Chư Đăng Ya – ngọn núi lửa cổ đã ngủ yên hàng triệu năm. Chiếc xe bán tải của anh Rơ Mah Hùng, một hướng dẫn viên du lịch người Jrai, chầm chậm leo qua những triền dốc quanh miệng núi. Hai bên đường là những cánh đồng khoai, bắp đang xanh mướt trên nền đất bazan.

Anh Hùng làm du lịch cộng đồng ở khu vực này gần mười năm. Chỉ tay xuống lòng núi lửa, anh nói rằng du khách nước ngoài rất thích nơi đây vì hiếm có nơi nào mà dấu tích núi lửa cổ lại gắn với đời sống canh tác của người dân như vậy. Từ miệng núi nhìn xuống, cả một vùng ruộng nương trải rộng, xa xa là những mái nhà làng Jrai nằm rải rác dưới tán cây. Mỗi năm đến tháng 11, khi hoa dã quỳ nở vàng khắp các sườn đồi, khu vực này trở thành điểm đến thu hút rất đông du khách.

“Có ngày cao điểm khách đứng kín cả con đường lên núi. Từ trên nhìn xuống, dã quỳ vàng rực như nắng,” anh Hùng nói, giọng đầy tự hào.

Rời Chư Đăng Ya, chúng tôi quay lại Biển Hồ – hồ nước được nhiều người gọi bằng cái tên thân quen “đôi mắt Pleiku”. Buổi trưa, gió từ mặt hồ thổi lên mát rượi. Những hàng thông già soi bóng xuống làn nước xanh thẫm, mặt hồ phẳng lặng như một tấm gương lớn giữa cao nguyên.

Ở bến nhỏ ven hồ, chị Nguyễn Thị Thu Hằng, một hướng dẫn viên du lịch địa phương, đang dẫn đoàn khách từ miền Bắc vào tham quan. Chị cho biết vài năm gần đây lượng du khách tìm đến Gia Lai ngày càng tăng, đặc biệt là những người yêu thiên nhiên và thích trải nghiệm văn hóa bản địa.

Theo chị Hằng, nhiều du khách không chỉ muốn ngắm cảnh mà còn muốn vào buôn làng, nghe cồng chiêng, tìm hiểu cách người Jrai hay Bahnar sinh sống giữa đại ngàn. “Khách rất thích những trải nghiệm giản dị như ăn cơm lam, gà nướng hay ngồi bên bếp lửa nghe già làng kể chuyện,” chị nói.

Ở phía đông tỉnh, Khu bảo tồn Kon Chư Răng vẫn giữ được những cánh rừng nguyên sinh hiếm hoi của Tây Nguyên. Sau nhiều giờ băng rừng, du khách có thể gặp Thác K50 – con thác cao gần 50 mét đổ xuống từ vách đá dựng đứng, nước trắng xóa như một tấm màn khổng lồ giữa rừng già. Các tour trekking khám phá thác K50 đang được xây dựng để phục vụ những du khách yêu thích du lịch sinh thái và mạo hiểm.

Cùng với đó, những điểm quen thuộc quanh Pleiku như Biển Hồ Chè hay Núi Hàm Rồng cũng đang được chỉnh trang để tạo thêm điểm dừng chân cho du khách trong các hành trình khám phá cao nguyên.

Theo lãnh đạo tỉnh, Năm Du lịch quốc gia 2026 được xem là cơ hội lớn để Gia Lai quảng bá hình ảnh của mình. Ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, cho biết tỉnh đang tập trung hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng thêm nhiều sản phẩm du lịch mới để đáp ứng nhu cầu của du khách trong và ngoài nước.

Ông nhấn mạnh rằng sự kiện này không chỉ nhằm thu hút khách du lịch mà còn là dịp để giới thiệu những giá trị đặc sắc của Tây Nguyên – từ thiên nhiên, văn hóa cồng chiêng đến đời sống của các dân tộc bản địa.

Trong khi đó, bà Đỗ Thị Diệu Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai, cho biết ngành du lịch địa phương đang phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành để xây dựng các tuyến du lịch liên vùng. Mục tiêu là hình thành những hành trình nối từ Tây Nguyên xuống các tỉnh duyên hải miền Trung, để du khách có thể trải nghiệm trọn vẹn không gian “từ đại ngàn đến biển”.

Không chỉ có cảnh quan, Gia Lai còn hấp dẫn du khách bởi những món ăn mang hương vị đặc trưng của cao nguyên. Buổi sáng ở Pleiku, nhiều du khách tìm đến bát Phở khô Gia Lai nóng hổi. Buổi chiều, trong một buôn làng Jrai, mùi gà nướng bản địa lan trong gió, bên cạnh là những miếng bò một nắng chấm muối kiến vàng – thứ gia vị đặc biệt của vùng rừng.

Theo ngành du lịch, thời điểm lý tưởng nhất để đến Gia Lai là mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, khi hoa dã quỳ nở vàng khắp các triền đồi. Khi ấy, du khách có thể đứng trên miệng núi lửa Chư Đăng Ya nhìn xuống cánh đồng bazan đỏ, dạo bước bên bờ Biển Hồ xanh thẫm hay lắng nghe tiếng cồng chiêng vang lên giữa một buôn làng trong đêm cao nguyên.

Năm Du lịch quốc gia 2026 vì thế không chỉ là một sự kiện du lịch. Với Gia Lai, đó còn là lời mời gọi du khách bước vào hành trình khám phá một vùng đất nơi rừng già, núi lửa, hồ nước, biển xanh và văn hóa bản địa vẫn còn giữ được vẻ nguyên sơ – nơi đại ngàn đang chuẩn bị vươn mình để chạm tới biển xanh