Truyện ngắn trong văn chương Việt Nam hiện đại, nếu tính từ những tác phẩm ở “làn sóng thứ nhất”, kiểu như Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn, đến Nguyễn Tham Thiện Kế thì cũng đã có cả trăm năm vận động, phát triển và biến đổi. Nhiều tác giả truyện ngắn đã nổi danh trên văn đàn, nhiều tác phẩm truyện ngắn, ngoài Bắc lẫn trong Nam, đã xuất hiện và khắc ghi những dấu mốc đáng nhớ trong lịch sử của cái thể loại luôn được xem là rất cơ động này (Ấy là còn chưa bàn đến truyện ngắn thuộc nhiều nền văn chương nước ngoài mà chúng ta có điều kiện được tiếp xúc). Có cảm giác như, cả về chủ đề, đề tài, nhân vật, nghệ thuật tạo tình huống, phong cách, lối viết v.v – tóm lại là cái mà nhiều người thường gọi chung là “thi pháp” – truyện ngắn của Nguyễn Tham Thiện Kế không/ chưa mang lại một cái gì đó thật sự mới lạ, đặc sắc, độc đáo “đến kinh người” vào bức tranh chung.

Vậy nhưng vẫn có. Trong bài viết có tính chất tổng kết về giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam năm 2023 của hai tác giả Yên Ba và Nguyễn Chí Hoan, phần về tập truyện ngắn đoạt giải của Nguyễn Tham Thiện Kế, có những đánh giá nồng nhiệt: “Trong tập truyện này, Nguyễn Tham Thiện Kế, vẫn tự nhận là “người quá yêu tiếng Việt”, đã kỳ khu dọn ra một bữa tiệc ngôn ngữ đẹp, sang chảnh, lịch lãm… Mất tới 15 năm mới hoàn thành trọn vẹn “Một mùa hè dưới bóng cây”, tập truyện không chỉ cho thấy sự bền bỉ trong lao động nhà văn mà hơn thế nữa, đọc từng truyện trong tập sách có thể nhận thấy sự kiên nhẫn vô bờ của tác giả khi dụng công sử dụng những từ ngữ đẹp đẽ trong tiếng Việt để diễn tả vẻ đẹp văn chương. Tác giả chủ ý lựa chọn cách hành văn chậm rãi, tỉ mỉ như chọn chữ cho thơ” (“Can đảm viết, bản lĩnh trao (giải)”, in trong Viết & Đọc, chuyên đề mùa xuân 2024).

Tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế.

Cá nhân tôi chia sẻ với những nhận định này, và nói thêm: chú ý lọc lựa, trang hoàng để có một tiếng Việt đẹp và tinh tế đến mức rất gần với “điêu khắc chữ” như Nguyễn Tham Thiện Kế, trong văn xuôi nghệ thuật Việt ngữ đương đại, ở đây ta đang nói thể loại truyện ngắn, thật ra không nhiều. Đọc xong tập truyện Một mùa hè dưới bóng cây, đặc biệt ở những truyện hay nhất – vì không phải tất cả các truyện đều hay như nhau – tôi mới nghĩ tới một người mang “chất chữ” tương tự Nguyễn Tham Thiện Kế, là Trần Vũ, hiện đang sống và viết ở hải ngoại (Một trong những tác phẩm của Trần Vũ, tập truyện Phép tính của một Nho sĩ, đã được xuất bản và phát hành trong nước mấy năm trước). Đó là số ít những nhà văn thuộc về một kiểu người viết, dù sự thương hải tang điền có đến đâu chăng nữa, vẫn nỗ lực giữ cho văn chương được thực sự là văn chương, thực sự là nghệ thuật của ngôn từ, nghệ thuật của chữ. 

Tuy nhiên có một khác biệt cơ bản giữa văn họ Nguyễn và văn họ Trần. Ở chỗ, cùng là mỹ văn, nhưng cái đẹp trong văn Trần Vũ là cái đẹp lạnh lùng, khắc bạc, đôi khi đầy nghiệt ngã và rất bạo lực, thì cái đẹp trong văn Nguyễn Tham Thiện Kế là cái đẹp xuất phát từ tình yêu thương con người và cuộc đời, cái đẹp của tâm hồn, hồi ức và hoài niệm, cảnh trí thiên nhiên và lao động sinh hoạt đã được thăng hoa bởi một niềm yêu chân thành và một nghệ thuật điêu luyện trong sai sử, phối trí chữ nghĩa tiếng Việt (Không khỏi có những lúc cái chữ nghĩa tiếng Việt ấy trở nên điệu đàng quá mức cần thiết, nhất là khi nó được nhà văn dùng vào việc mô tả, kể chuyện những gã đàn ông phong lưu lãng tử gặp gỡ những người đàn bà đài các kiêu sa, những bồn tắm rải cánh hoa hồng đỏ thắm, những phòng ngủ thơm nức nước hoa, những bữa tiệc sang trọng với cigar thượng hạng và rượu vang cao cấp…, đó có lẽ là những truyện ngắn thuộc vào loại kém hay nhất của Nguyễn Tham Thiện Kế).

Nhưng điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây: đọc truyện ngắn Nguyễn Tham Thiện Kế chúng ta sẽ thấy, bối cảnh không gian của truyện, dù đó là một cái làng cổ vùng trung du Bắc Bộ, hay một miền quê toàn gió nắng và cát bỏng vùng duyên hải Nam Trung Bộ, hay những cung đường đèo trồi sụt khúc khuỷu, gió lạnh táp điên cuồng hoặc những phiên chợ ồn ào nồng mùi rượu ngô, mùi thắng cố và phân ngựa trộn lẫn ở miền núi cao phía Bắc…, thì bao giờ chúng cũng đẹp cái vẻ đẹp mang đặc thù của cảnh sắc, con người và sinh hoạt văn hóa các vùng miền. Ở đó, bao giờ cũng xuất hiện một nhân vật khách lữ hành “đường trần gian xuôi ngược” mang tâm hồn nghệ sĩ, hoặc bản thân anh ta cũng là nghệ sĩ – nhà báo, nhà văn, nhiếp ảnh gia, họa sĩ, kiến trúc sư v.v – kẻ luôn tìm kiếm những vẻ đẹp trên đời và sẵn sàng dấn thân để trải nghiệm cảm giác được hòa mình vào những vẻ đẹp ấy, một cách trọn vẹn nhất, như sự nỗ lực được sống nhiều hơn một cuộc đời hữu hạn.

Hãy thử lấy ví dụ trước nhất bằng chính cái truyện ngắn được tác giả dùng làm tên chung cho cả tập truyện: Một mùa hè dưới bóng cây. Thời gian của chuyện kể thì đã rõ: một mùa hè. Không gian của chuyện kể: đâu đó ở miền duyên hải Nam Trung Bộ, nơi có đại dương xanh thẳm, có những vách núi đá dựng đứng sát biển, có những cồn cát trập trùng nhấp nhô trải ra vô tận, thơ mộng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều bất trắc. Địa điểm để nhân vật người kể chuyện xưng “tôi” lần đầu tiên gặp gỡ các nhân vật của mình chính là bóng râm duy nhất của cây bàng trơ trọi bên bờ kè trên bến cá thiếp ngủ giữa dãy quán, kho đông lạnh lụp xụp, nơi hai gã trai miệt biển đang nhậu, “ôm oang giật nắp bia, cụng cụp cụp, chốc lại tiếng vỗ đùi tèn tẹt. Khói thuốc lửng lơ”. Màn chào hỏi làm quen giữa nhân vật người kể chuyện xưng “tôi” với hai gã trai này, cùng ba người đàn bà làm những nghề biển lặt vặt khác, là một cuộc nhậu dân dã và hào sảng, đủ để các nhân vật tự bộc lộ thân phận như là những người dân biển bình thường, dẫu phải lam lũ vất vả vì sinh kế hàng ngày nhưng vẫn không sao bỏ được những cái thú “tiêu dao” của mình: hoặc là cờ bạc lô đề (cu Nhỡ), hoặc là mê coi đào hát cải lương đến mức bỏ nhà bỏ cửa có khi cả tháng (cu Vược).

Sau đó, cu Vược cu Nhỡ đã nhiệt tình giúp nhân vật người kể chuyện xưng “tôi” đưa chiếc xe Ranger Raptor ra khỏi hố cát mà không nhận tiền công, vì một lẽ: “Tụi con luôn thiếu trước hụt sau, nhưng hổng nhận của chú đâu. Mới gặp đã chung độ là quá đã rồi”. Cu Nhỡ là người đã cho nhân vật người kể chuyện xưng “tôi” được thưởng thức cái đẹp của thiên nhiên lúc bình minh, trên đỉnh cao nhất của vách núi sát biển.Và cũng chính cu Nhỡ, kẻ đang bị tầm nã vì nghi là thủ phạm tháo trộm máy xuồng cao tốc tuần tra của đồn biên phòng, cũng là kẻ đã tạo sinh một cái đẹp bạo liệt từ chính sự manh động của mình: “Tưởng người ta đến bắt, cu Nhỡ hốt hoảng cắm xuống vực liệng liệng như con mực một nắng. Chỉ thấy sóng nhòa váng đỏ sủi bọt bềnh bềnh một lát rồi lại xanh yên. Y như con cá heo nhiễu loạn sóng âm tự tận đâm vào đá ngầm”. Có thể nói, kể chuyện một cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên trên con đường rong chơi thiên lý với những “công dân hạng bét” mà tâm hồn vô cùng đơn sơ khoáng đạt, Nguyễn Tham Thiện Kế đã viết nhẹ như đùa, nhưng mà thật, cái thật của sự đồng cảm và sẻ chia với những phận người khốn khổ.

Trong tập Một mùa hè dưới bóng cây có một mảng truyện kể trên bối cảnh không gian và cuộc sống lao động, sinh hoạt của con người ở những vùng Mường, vùng Thái, vùng Tày Nùng và vùng H’mông, trong đó truyện kể vùng H’mông thuộc vào hàng những truyện ngắn hay nhất. Tôi muốn nói đến hai truyện: Lời hẹn mùa hoa cũ và Mùa hoa bạc hà chưa hết ở sơn nguyên, kèm một niềm tin xác quyết, rằng đây là một cách tìm về căn tính H’mông rất đặc biệt của Nguyễn Tham Thiện Kế.

Lời hẹn mùa hoa cũ, nghe tên truyện đã thấy như thể một chuyện tình yêu. Nhưng không phải, đây là lời hẹn giữa nhân vật Gã, một “phượt thủ” người Kinh với lão già người H’mông có tên Mí Chạ. Hai người ngẫu nhiên gặp nhau ở chợ Mèo Vạc, Hà Giang, với sự kết nối của rượu ngô Mèo Vạc và thắng cố, món ăn trứ danh miền cực bắc. Chảo thắng cố đã được miêu tả ngay từ đầu truyện, như một nét nhấn để phác ra cái khác biệt của vùng đất. Bên chảo thắng cố và trong men nồng rượu ngô, Gã với Mí Chạ đã trở thành tri kỷ, bởi cả hai người đều yêu chó, đều sành chó – con chó H’mông thuần chủng, dứt sữa chưa lâu của Mí Chạ – và đều phục nhau bởi cái sự sành sỏi ấy. Chung cuộc, để tạ ơn tri ngộ, Mí Chạ bán cho Gã con chó, để rồi sáng hôm sau lại say mèm, liêu xiêu khóc lóc trước cửa homestay của Gã, đòi được nhìn con chó yêu lần cuối. Không nỡ dứt tình người và chó, Gã đã trả lại con chó H’mông cho lão già H’mông, với lời hẹn mùa hoa đào năm sau sẽ trở lại để xin một con chó lứa mới.

Ba năm Gã mới quay lại, Mí Chạ đã chết, nhưng thằng cháu nội của lão vẫn thực hiện di chúc của ông: cứ đúng mùa hoa đào là lại xuống chợ, đợi người bạn Kinh về để tặng một con chó H’mông xuất sắc nhất thuộc lứa sau. Ấy chính là tinh thần thủ tín đến chết của H’mông tộc.

Nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế.

Còn ở truyện Mùa hoa bạc hà chưa hết ở sơn nguyên, nhân vật “phượt thủ” là Hắn, kẻ lên cao nguyên đá để theo dấu một người bạn, “nữ họa sĩ Việt kiều muốn đi tìm cái cảm giác tận cùng của sự cô đơn”. Quá trình theo dấu ấy là quá trình mà Hắn làm quen với cô gái H’mông có cái tên Kinh là Thuốc Lào, một cô gái H’mông đã từ núi xuống phố để bổ sung vào các thành phần lao động tạp dịch: sáng quay nước mía, chiều làm phu hồ, tối làm tiếp viên karaoke, cần thiết thì cũng làm cả xe ôm.

Và quả thực Hắn đã ngồi sau xe của cô để đi tìm bạn, thực chất là để được “sống trong sợ hãi” trước sự nguy hiểm của những cung đường tử thần và để được bàng hoàng trước cái khí chất H’mông hoang dã, ngang tàng của người thiếu phụ… Hàng loạt hành động truyện ngắn diễn ra dồn dập, và ở mỗi hành động ấy, qua cảm nhận và suy nghĩ của nhân vật Hắn, có thể nhận thấy ở cô gái sự tích tụ và thể hiện những phẩm chất tính cách truyền đời của người H’mông: một tộc người đề cao tinh thần phóng khoáng cởi mở, sự công bằng trong mọi mối quan hệ, lòng kiêu hãnh và sự tôn trọng phẩm giá.

Về vùng Mường, hay rộng ra, vùng trung châu quê quán bản thổ của mình, Nguyễn Tham Thiện Kế cũng có nhiều truyện ngắn rất đáng chú ý. Các nhân vật truyện ngắn thuộc mảng này cũng vậy. Ở truyện Chỉ còn cây và nắng, ta bắt gặp một già Téc độc thân người Mường Sụ khéo tay hay làm, một tay đa nghệ, mà cao thủ nhất là cái sự bóc tách ngọc kê (thiến gà) rất thiện xảo. Nhưng già Téc còn là, trước hết là, một chiến sĩ của chiến dịch Điện Biên Phủ, bị thương nặng nhưng lại chẳng nhận được chế độ chính sách nào. Cho đến khi già Téc “đã ngủ quên không dậy trên sàn bương”, qua hồi ức của một vị tướng, người ta mới biết đến già Téc và mọi truy lĩnh tưởng thưởng mới về, thì số tiền ấy cũng chỉ dùng vào việc là người Mường Sụ xây cho già một ngôi mộ ốp đá mà thôi.

Trớ trêu và cay đắng, là chuyện về già Téc. Nhưng còn đau khổ và sống trong nỗi dằn vặt đến hết đời, lại là chuyện về bà giáo Lê, trong truyện ngắn Sông Thao miền chảy chậm. “Manteau mỏng, búi tóc cao đầy đặn trắng cước, kính cận sẫm màu, bốt da nâu kéo khóa, cô giáo Lê của tôi đứng lút mình trong ngàn lau sậy phơ phơ. Sau lưng cô, hai chú nhóc thi nhau vồ châu chấu. Hương nước hoa Chanel thoảng qua rồi lưu lại lãng đãng trong cảm giác. Gương mặt thanh nhã u uẩn sáng lên khi cô Lê thấy tôi. Thứ ánh sáng tinh khiết, thông tuệ nhưng bất lực”. Người phụ nữ cao tuổi và sang trọng lịch lãm ấy là vợ liệt sĩ và đã từng là một giáo viên phổ thông mẫu mực thời chiến tranh, được nhiều học trò cũ kính phục và yêu mến, và giờ đây là mẹ của một vị tiến sĩ y khoa xuất sắc bên Pháp. Tuy nhiên bà không hạnh phúc, chỉ bởi chính những dòng tự tay bà ghi trong học bạ của một học sinh vào những năm chiến tranh đó: “Quan hệ bất chính. Nhân cách sa đọa. Động cơ phấn đấu ngụy tạo. Không thể đào tạo lâu dài”.

Sự kết án nhân danh đạo đức, thực chất là đầy thành kiến nanh nọc ấy, là dành cho học sinh Đ.Ng, kẻ bị bắt quả tang đang ôm bạn gái trong lúc học ôn thi. Sự kết án ấy đã bịt hết mọi đường sống để trở thành người tử tế của một con người đầu xanh tuổi trẻ: không được đi bộ đội, không được thi đại học, không được làm công nhân nhà nước, rút lại chỉ có ăn cắp, nghiện rượu, vào tù rồi lại ra tù như cơm bữa, lập gia đình thì vợ hỏng con hư. Cuối truyện xuất hiện nhân vật người đàn ông lái đò với cánh tay xăm dòng chữ Đ.Ng = Đ.Ng như là một giả thiết về cậu học trò mà cả đời bà giáo Lê vẫn muốn gặp lại để nói lời tạ tội. Nhưng cho dù là thế thì chắc cũng chẳng thay đổi được gì: người thanh niên đã chết khi chưa kịp trưởng thành, vì lời phê của cô giáo của mình.

Trong tập Một mùa hè dưới bóng cây, Nguyễn Tham Thiện Kế còn có một vệt truyện ngắn khác nữa, không gây ấn tượng bằng sự góc cạnh sắc sảo hay đau đớn da diết, mà bằng những tình cảm rất nhẹ nhàng trong sáng, nên thơ và như mơ, là tình yêu mà đôi khi cũng chẳng thể gọi tên là tình yêu, như Trái hồng xanh trong tay, Hoa trắng rụng dòng trong, Làng đồi dưới gốc hoa, Nếu trở về qua cây cầu cũ v.v… Ở vệt truyện này, chất truyện và chất tùy bút hòa quyện, đôi khi từ trục chính của truyện vẫn rẽ ra một nhánh để tác giả cho bung nở hết vẻ đẹp của chữ nghĩa tiếng Việt. Tóm lại, tôi có thể tạm kết luận: với truyện ngắn, Nguyễn Tham Thiện Kế đã nỗ lực đi đến tận cùng cái giới hạn văn chương của thế hệ mình.

Như là một cái duyên đã định. Tôi gặp Biên Linh tại Trại viết lý luận phê bình văn học nghệ thuật khóa VIII, do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức tại Huế. Mới gặp mà đã như tri kỷ. Cũng như tôi, một cô giáo dạy văn, mê viết nhưng Biên Linh tài hoa lắm. Đến tận bây giờ, đã hơn 60 mùa xuân qua, cô vẫn vừa dạy học, vừa viết văn (đủ thể loại: thơ, ký, tiểu thuyết, phê bình văn học). Và ở công việc nào cô cũng khẳng định được cái tầm, cái tâm của một nhà giáo – nhà thơ. 

Những ngày ở bên nhau ngắn ngủi, chúng tôi kể cho nhau nghe chuyện gia đình, chuyện dạy học, viết văn… Tôi được nghe những bản nhạc của các nhạc sĩ phổ thơ của Biên Linh. Có bài thơ được sự quan tâm của ba nhạc sĩ. Đó là bài thơ Ngọn núi tình yêu. Tôi cũng như các nhạc sĩ đó, mê nó! Bởi Ngọn núi tình yêu là một bài thơ không cần nhiều từ hoa mỹ, không cần những khái niệm lớn lao mà vẫn khiến lòng người rung động – bởi chúng nói bằng trái tim, bằng những điều rất thật: một ngọn núi, một buổi tiễn chân,… lặng lẽ, sâu sắc và đầy rung động.

Bài thơ Ngọn núi tình yêu không chỉ là một bức tranh về vẻ đẹp hùng vĩ của ngọn núi Bà Rá, mà còn là một khúc tự tình sâu lắng về tình yêu quê hương, tình đồng đội và những ký ức chiến tranh. Được sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống gắn bó với quân đội, Biên Linh đã mang vào thơ mình những trải nghiệm và cảm xúc đặc biệt, tạo nên một tác phẩm giàu giá trị nhân văn và nghệ thuật.

Nhà văn, nhà giáo Bùi Thị Biên Linh.

Ngay từ nhan đề, Ngọn núi tình yêu đã gợi lên một sự kết hợp hài hòa giữa vẻ đẹp thiên nhiên và tình cảm con người. Ngọn núi Bà Rá, biểu tượng của quê hương Bình Phước, không chỉ là một địa danh mà còn là một nhân chứng lịch sử, chứng kiến bao thăng trầm của đất nước. Tình yêu ở đây không chỉ là tình yêu đôi lứa mà còn là tình yêu quê hương, tình đồng đội, tình cảm gia đình và cả những ký ức về một thời chiến tranh gian khổ. 

Không gian địa danh Bà Rá hiện lên từ những câu thơ đầu tiên không chỉ là tọa độ địa lý, mà đã trở thành không gian tâm tưởng. Núi Bà Rá – biểu tượng thiêng liêng của quê hương Bình Phước – hiện lên như một nhân vật sống động, mang hồn cốt của đất và người miền Đông trong ký ức của người lính:“Vẫn là ngọn núi ấy phải không em/Bao năm rồi núi có còn xanh thế/Bao năm rồi đá có còn bền bỉ/Ngả tấm lưng nâng từng bước chân người”.

Bốn câu thơ mở đầu là một chuỗi những câu hỏi không chỉ hướng về người yêu mà còn là lời độc thoại nội tâm của người lính khi trở về với ký ức. Trong từng câu hỏi có nỗi xao xuyến, tiếc nuối, và cả một nỗi đau âm thầm khi thời gian đã đi xa mà người vẫn chưa thể trở lại quê nhà. Ngọn núi Bà Rá không đơn thuần là địa danh, mà đã trở thành một thực thể sống động – chứng nhân của lịch sử, chốn tựa của tâm hồn.

“Thương! Thương lắm ngọn núi quê em ngày gian khổ/Bà Rá kiên trung che bom đạn cho làng”. Chữ “Thương!” được nhà thơ nhấn mạnh như một tiếng kêu từ đáy tim. Tôi cảm nhận ở đây không chỉ là tình yêu quê hương mà còn là niềm xót xa khi nghĩ về những năm tháng đạn bom, khi từng thớ đất, từng vách đá phải oằn mình lên che chở: “Núi vững vàng như người mẹ Miền Đông/Chở che đàn con chiến sĩ”. Ở đây, người viết nhận ra sự giao hòa giữa hai nguồn cảm xúc lớn: tình yêu quê hương – đất mẹ, và tình yêu đôi lứa. Cái “vững vàng” của núi là hình ảnh của hậu phương bền bỉ, là người mẹ tảo tần, nhưng cũng là tình yêu thầm lặng nâng đỡ người lính nơi tiền tuyến. Hình ảnh núi được nhân cách hóa: không còn là tĩnh vật, mà là một nhân vật lịch sử – gan góc, kiên trung, như một người mẹ miền Đông hiền hậu nhưng quyết liệt. Bà Rá trong bài thơ cũng như vậy: vừa là nơi gắn với chiến tranh, vừa là nơi lưu dấu một tình yêu, một lý tưởng.

“Em yêu ơi! Đừng hỏi vì sao anh nhớ/Dù bao tháng năm chưa thể trở về”. Câu thơ như một lời thú tội dịu dàng. Không cần nhiều lời để lý giải, bởi tình yêu chân thật không cần được giải thích – nó là cảm xúc chảy âm ỉ trong mạch máu của thời gian. Trong câu thơ này là một chút dằn vặt, một chút nỗi buồn: vì chiến tranh, vì nghĩa lớn mà người lính chưa thể trở về, nhưng trong tim anh – hình bóng em chưa bao giờ mờ nhạt.

“Em không nói gì buổi tiễn anh đi/Mà gió! Gió cồn cào! Gió xôn xao sườn núi”. Thơ hay ở chỗ không cần kể lể nhiều mà gợi được cả một khoảng lặng đau đáu. Người con gái không nói, nhưng thiên nhiên đã nói hộ lòng em. Gió ở đây là hình tượng của cảm xúc bị dồn nén, gió thấm vào lòng núi, thấm vào hồn người. Tôi chợt nhớ tới những cuộc chia ly thầm lặng của bao đôi lứa thời chiến, nhớ đến một dòng mạch thơ Lưu Quang Vũ, nơi những cuộc chia tay, những lời hẹn thề thường được ẩn sau khung cảnh thiên nhiên: “Nào đâu phải người đi không lưu luyến/Mắt người trong như giếng nước ban đầu/Mảnh trăng liềm nghiêng một nỗi nhớ nhau” (Đêm hành quân – Lưu Quang Vũ).

Tình yêu trong Ngọn núi tình yêu là sự tiếp nối truyền thống đó: không ồn ào, không lời thề nguyền, nhưng sâu sắc đến nao lòng. Góp vào “lửa yêu thương” âm thầm trong chiến trường là sự hy sinh lặng lẽ và dồn nén nội tâm của người lính: “Gió không lời hẹn ước/Lửa yêu thương âm thầm trong mỗi bước hành quân”. Chính cái “lửa yêu thương” ấy âm ỉ cháy trong tim người lính – không bao giờ tắt, đã tiếp sức cho anh băng qua chiến trường, băng qua khốc liệt và cái chết.

Bài thơ khép lại bằng một đoạn trữ tình sâu sắc, nơi đọng lại tình yêu, sự mất mát và lòng tri ân:“Đồng đội anh đi qua chiến tranh/Lặng lẽ gửi tuổi xuân mình ở lại”. Câu thơ khiến người ta đau nhói. Có một sự thật trong chiến tranh:  nhiều người đã ra đi ở tuổi mười tám, hai mươi – khi chưa kịp sống trọn một đời, chưa kịp yêu trọn một người “Tuổi hai mươi chưa từng hò hẹn”, “Ngã vào lòng đất vẫn con trai”. Nhưng họ đã “gửi tuổi xuân mình ở lại” – không phải trong lãng quên, mà là trong những ngọn núi, cánh rừng, trong đất đai quê hương: “Đồng đội anh đã ngã xuống đất này!Giọt máu hồng nuôi sắc biếc vòm cây/Giọt máu hồng góp màu xanh đỉnh núi”. Những câu thơ thật đẹp và thật thiêng liêng!

“Em có nghe không thì thầm gió gọi/Giữa ngàn xanh Bà Rá anh hùng”. Bài thơ kết lại bằng một lời gọi – một tiếng vọng từ quá khứ. Tôi tưởng tượng như gió đang thì thầm bên tai, như núi đang nhắn nhủ: “Đừng quên chúng tôi – những người đã hóa thân vào đất này”. Tình yêu lứa đôi, tình đồng đội, tình quê hương – tất cả hội tụ thành một tiếng gọi bất tử từ thiên nhiên và ký ức. Và tôi – một người hậu sinh, khi đọc bài thơ này – cũng xin giữ lại một điều, rằng: Tình yêu lớn nhất, đôi khi không nằm trong lời thề, mà trong lặng lẽ nhớ – như ngọn núi Bà Rá – còng lưng mà không bao giờ cúi mặt.

Bài thơ Ngọn núi tình yêu của Bùi Thị Biên Linh, một tác phẩm đầy ắp tình cảm và giàu giá trị, không chỉ là một bức tranh về vẻ đẹp của ngọn núi Bà Rá mà còn là một khúc ca sâu lắng về tình yêu quê hương, tình đồng đội và những ký ức không thể phai mờ của một thời chiến tranh. Bài thơ đã khẳng định giá trị của mình trên nhiều phương diện: nhận thức, giáo dục, thẩm mỹ, và để lại trong lòng người đọc những cảm xúc lắng đọng, khó quên.

Ngọn núi tình yêu là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, thể hiện tài năng và tâm hồn của nhà thơ Bùi Thị Biên Linh. Bài thơ với nhịp điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển, dễ đi vào lòng người. Ngôn ngữ thơ giản dị, mộc mạc nhưng lại có sức lay động lớn. Việc sử dụng các biện pháp tu từ như ẩn dụ, điệp ngữ đã làm tăng thêm tính biểu cảm, gợi cảm của câu thơ. Những chi tiết đời thường được lồng ghép một cách khéo léo, tạo nên một không gian nghệ thuật vừa gần gũi, vừa thiêng liêng. 

Bài thơ cũng kết hợp hài hòa giữa chất trữ tình nhẹ nhàng, chất tự sự chân thành và âm hưởng sử thi lặng lẽ mà sâu xa. Không lên gân, không kêu gọi, bài thơ chỉ đơn giản kể lại một thời – kể bằng trái tim và sự trung thực của ký ức nhưng lại khiến người đọc xúc động sâu sắc bởi sự dung dị, chân thành và ngôn ngữ giàu biểu cảm. 

Là người đọc hôm nay, tôi không chỉ thưởng thức một văn bản nghệ thuật, mà còn thấy mình được đồng hành trên hành trình trở về của một người lính – một người yêu – một người mang ký ức chiến tranh. Từ hình ảnh ngọn núi Bà Rá, nhà thơ Bùi Thị Biên Linh đã làm sống dậy một không gian lịch sử – văn hóa – tâm linh của đất và người Phước Long. Đó là nơi tình yêu cá nhân chan hòa với tình yêu Tổ quốc, là nơi những giọt máu không chỉ rơi xuống mà hóa thành nhựa cây, màu xanh, thành sự sống bất diệt. Từng câu thơ như nhịp bước trên bậc đá Bà Rá: bền bỉ, âm thầm, và chở nặng yêu thương. Một bài thơ lặng lẽ mà vĩ đại – hợp âm của ký ức, tình yêu và quê hương.