Bác Hồ – Người Cha của các lực lượng vũ trang từng nói về vai trò cực kỳ quan trọng của bộ đội công binh: “Quân đội ta ví như cây mác, bộ binh như mũi mác, công binh như cán mác. Cán có chắc, mũi có sắc thì mới đâm được giặc”. Như vậy, theo lời Bác, “cán mác” công binh có khỏe, có vững chắc mới làm điểm tựa để “mũi mác” đánh giặc. Bác lại dạy: “Đối với công binh, khoa học-kỹ thuật là vấn đề lớn, phải hết sức quan tâm và phải nghiên cứu vận dụng khoa học kỹ thuật mới nhất vào phục vụ chiến đấu và xây dựng binh chủng”. Đó là những chữ vàng làm phương châm để bộ đội công binh hôm nay hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Những điều ấy được Đại tá – Nhà báo Nguyễn Mạnh Thắng thể hiện trong cuốn sách “Dấu chân người lính mở đường” – một cuốn sách hay, thời sự, mới mẻ.
Tháng 10/2025, các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Thái Nguyên… đối mặt trận lũ lịch sử, nước sông vượt báo động 3 tới 3, 4 mét. Có nơi ngập lút nhà. Trên tivi xuất hiện liên tục hình ảnh những chiến sỹ công binh từng “vượt nắng thắng mưa”, đang đến từng ngôi nhà đưa các cụ già, em nhỏ đến nơi an toàn, đưa từng suất cơm tới từng nhà… Thời bình, bộ đội công binh là biểu tượng cao đẹp cho người lính cụ Hồ vì dân sẵn sàng hy sinh cả tính mạng.
Nhớ lại đợt mưa lũ lịch sử miền Trung năm 2020, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ công binh ngày đêm bám trụ cứu dân. Tại Rào Trăng 3, 13 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ, làm sáng ngời tinh thần “vì nhân dân quên mình”. Cuốn sách này phần nào đã điêu khắc tượng đài người chiến sỹ công binh Việt Nam bằng ngôn ngữ ký rất riêng, sinh động mà chân thực, khái quát mà cụ thể, giàu có cảm xúc, thăng hoa ý tưởng, dồi dào sự kiện mà rất “chuẩn phong cách” với các khái niệm, thuật ngữ chuyên ngành. Người lính công binh ở thời hôm nay chiến đấu với thiên tai, bom mìn, vượt qua mọi khó khăn gian khổ, thậm chí cái chết để bảo vệ sự sống cho dân. Đúng với câu mà người dân trao tặng: “Ở đâu có hiểm nguy, ở đó có bộ đội công binh. Ở đâu sự sống bị đe dọa, ở đó có dấu chân người lính mở đường”.
Tập bút ký “Dấu chân người lính mở đường”.
Tác giả có thế mạnh riêng: anh là người của công binh (từng tốt nghiệp sỹ quan công binh và trải nghiệm thực tế đời lính công binh) để viết về công binh. Đó là con đường sáng tạo nghệ thuật: từ thấu hiểu sâu sắc đến thấu cảm tận cùng để đồng cảm, chỉ vậy mới tạo ra sức truyền cảm để cộng cảm cùng bạn đọc.
Đây không phải là cuốn sách đầu tiên miêu tả, ghi chép, bình luận về bình chủng công binh, nhưng trong những ngày tháng của đất nước chào đón Đại hội XIV của Đảng đưa đất nước vươn mình, cuốn sách này mới nhất về lực lượng tiên phong giúp dân chống thiên tai bão lũ. Trên tivi, báo chí, các phương tiện truyền thông, hình ảnh các đoàn xe, xuồng máy mang dòng chữ “Bộ đội Công binh” đi vào nơi nguy hiểm nhất, đem lại niềm yên tâm cho người xem. Với trình độ kỹ thuật cao, khả năng cơ động linh hoạt, công binh nhanh chóng dựng cầu phao, thông đường sạt lở, cứu người mắc kẹt, tiếp tế lương thực, thực phẩm…
Công binh – họ là ai? Cuốn sách này sẽ đưa bạn đọc về với Trường Sĩ quan Công binh để thấy hình tượng người lính mạnh mẽ, khỏe khoắn có hai cánh tay kỹ thuật điêu luyện và bản lĩnh vững vàng linh hoạt, đều đặn trong nhịp đi của bài hát Hành khúc Trường Sĩ quan Công binh. Ca khúc ngợi ca người lính vượt qua gian khổ bằng ý chí, quyết tâm, nghị lực, trí thông minh, sự dẻo dai, làm chủ kỹ thuật hiện đại. Trong bài viết hay Nơi mồ hôi nở hoa, bạn đọc sẽ cùng tác giả trực tiếp đến với Lữ đoàn 279 chứng kiến hình ảnh những người lính trẻ đổ mồ hôi miệt mài dưới nắng như thiêu như đốt trên thao trường. Khác với nhiều lực lượng khác, bộ đội công binh là sự hòa quyện giữa trí tuệ khoa học và lòng dũng cảm. Họ được đào tạo chuyên sâu về cầu đường, xây dựng, vật liệu nổ, cơ giới, cơ khí và xử lý sự cố đặc biệt nguy hiểm.
Ngày nay, nói tới công binh là nói tới sự vận dụng khoa học kỹ thuật trong xây dựng công trình, trong cứu hộ. Vụ tai nạn sập hầm thủy điện Đạ Dâng (Lâm Đồng, 2014), công binh sử dụng kỹ thuật khoan tiên tiến, bơm khí, thoát nước để cứu sống 12 công nhân mắc kẹt. Tất nhiên, ngoài trình độ kỹ thuật, còn là ý chí, tinh thần đồng đội, tình thương con người.
Hiện nay, công binh được trang bị hiện đại: robot dò mìn, radar xuyên đất, flycam trinh sát, cảm biến nhiệt, nâng cao hiệu quả cứu nạn, giảm thiểu rủi ro. Công tác cứu hộ ngày càng chuyên nghiệp, chính xác, hiệu quả. Nhưng công việc rà phá bom mìn vẫn là cuộc chiến âm thầm mà nóng bỏng. Hàng triệu quả bom, mìn, đầu đạn vẫn còn nằm im trong khoảng 5,6 triệu hecta đất đang đợi các chiến sỹ công binh thăm dò, hóa giải. Mỗi quả bom được tháo gỡ, mỗi cánh đồng sạch mìn là một vùng đất hồi sinh, an lành. Tập sách tái hiện những công việc ấy lặng thầm, nguy hiểm nhưng đầy nhân văn, thể hiện sâu sắc tinh thần “vì nhân dân phục vụ” của bộ đội công binh.
Bạn đọc sẽ theo Những bước chân công binh bám đá, “ngoài huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng công trình phòng thủ, cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 543 (Quân khu 2), còn thực hiện nhiệm vụ rà phá bom, mìn, vật nổ tồn sót sau chiến tranh ở 9 tỉnh trên địa bàn Quân khu 2 và một số địa phương khác. Bước chân của họ bám chắc vào đá tai mèo sắc nhọn, làm sống lại những “vùng đất chết” (Những bước chân bám đá).
Từ năm 2022, bộ đội công binh Việt Nam bước ra quốc tế khi Đội Công binh số 1 tham gia phái bộ gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc tại Sudan (UNISFA). Với hơn 2.000 tấn trang thiết bị, họ đã xây dựng cầu, sửa đường, dựng trại dã chiến, khoan giếng nước, hỗ trợ y tế, cứu hộ cứu nạn cho người dân bản địa. Bài viết Bản lĩnh đảng viên ở Abyei toàn cảnh mà sâu sắc, hệ thống mà chi tiết, cụ thể tái hiện hình ảnh những người lính Việt Nam cần mẫn dựng cầu giữa sa mạc châu Phi, là sự minh họa sinh động cho một Việt Nam yêu chuộng hòa bình, nhân đạo, trách nhiệm cao với cộng đồng quốc tế.
Cuối tháng 9/2024, tác giả trực tiếp tới thực tế tại căn cứ Highway đội những cơn nắng dữ dội, nhiệt độ trên 40 độ C. Có những so sánh đắt, chỉ được chắt ra từ hiện thực: “Đất ở đây như thể được nặn từ bụi và đá, mưa ít đến mức mỗi giọt nước đều quý như vàng. Nhìn quanh chỉ thấy cát bụi và vài thân cây gai khẳng khiu gồng mình trong gió nóng”. Nhận xét của nhân vật – Đại úy QNCN Hồ Sỹ Cần: “Trồng rau ở Abyei giống như nuôi cá trên sa mạc”, chỉ có được ở người trực tiếp sống và làm việc ở đó một thời gian dài.
Lính công binh – Đó là những người lính hy sinh thầm lặng cá nhân mình để tỏa ánh sáng nhân văn cho cuộc đời. Không ít người đã đổ máu giữa thời bình – trong lòng đất, dưới dòng lũ, trên ngọn lửa… Sự hy sinh của họ để gắn nối, gắn kết, làm giàu có niềm tin, hy vọng. Họ là những người kiến tạo những nhịp cầu nối hai bờ hy vọng. Tập sách kể lại như vẽ ra những hình ảnh công việc với hành động, thao tác bắc cầu phao Phong Châu của những chàng lính trẻ Trung đội 1, Đại đội 1 thuộc Đoàn Sông Lô, Lữ đoàn 249…
Trước những biến đổi khí hậu gay gắt, căng thẳng; trước những diễn biến khó lường của thời tiết chính trị thế giới, bộ đội công binh Việt Nam đang hướng tới hiện đại hóa – chuyên nghiệp hóa để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác cứu hộ, cứu nạn. Ngày nay, với công binh, là các phương tiện cơ giới hạng nặng, các thiết bị cứu hộ thông minh, hệ thống nâng cấp cầu phao cơ động, các trung tâm huấn luyện cứu nạn đa năng… Tương ứng với những điều mới mẻ ấy là vấn đề con người – xứng đáng là lực lượng Công binh tinh nhuệ, hiện đại, sẵn sàng ứng phó mọi tình huống thiên tai, thảm họa trong và ngoài nước.
Hiện lên sinh động trong tập sách là hình tượng anh bộ đội công binh – Những chiến sĩ mở đường cho sự sống, “vắt mồ hôi trong đất” (tên một bài viết) để mặt đất nở hoa sự sống. Một nhà văn nói: muốn ướp được người, mình phải mặn trước. Một nhà triết học nói phải cắn vỡ xương mới hút được tủy. Các vị ấy muốn nói tới sự nhập thân vào đời sống, dũng cảm tìm ra cái lõi của sự kiện mới có thể viết hay. Có trải đời mới hiểu đời để yêu đời, đau đời. Muốn bạn đọc hiểu đời, nhà văn phải hiểu đời trước. Phải có điều ấy Mạnh Thắng mới viết được tập sách này!
