Tiếng hát chèo mượt mà vang lên từ phía chùa làng, sao mà nồng nàn da diết đến vậy. Lời bài hát như xoáy vào lòng ông Tuệ. “Người về… để con nhện í ơ ơ nó mấy giăng hư hự mùng… là giăng ứ hự ư mùng…”. Như có gì đó thôi thúc, ông nhanh chóng rẽ đám đông tới gần sân khấu để nghe cho rõ. Dưới ánh đèn rực rỡ, người nghệ sĩ nhan sắc mặn mà trong tà áo tứ thân mớ ba, mớ bẩy uyển chuyển, dịu dàng, chiếc khăn vấn trên đầu đen mướt, chiếc yếm đỏ cùng thắt lưng xanh, càng làm nổi bật khuôn mặt trái xoan trắng hồng, đôi môi như đóa hoa hé nở. Có tiếng xì xào: “Cô này được cả thanh lẫn sắc”.
Ông Tuệ vào được sát cánh gà, đứng ở vị trí này không chói ánh đèn sân khấu nên ông quan sát được kỹ hơn. Càng nhìn ông càng thấy gương mặt của người nghệ sĩ đang hát, hao hao giống khuôn mặt của Thương. Người mà mấy chục năm nay ông vẫn luôn mong nhớ kiếm tìm. Những giai điệu cuối của bài hát ngân nga trầm bổng, lắng đọng vào lòng người nghe, cả khoảng sân im lặng như để thẩm thấu nhưng giai điệu vừa da diết vừa như dỗi hờn. Rồi một tràng pháo tay nổ ra, vỡ òa cảm xúc:
– Hay quá!
– Con cái nhà ai mà hát hay thế. Cứ như chuyên nghiệp vậy.
– Thế cô ấy không phải nghệ sĩ à?
– Không phải, nghe đâu cô ấy là cháu họ xa nhà ông Triều. Tết này về quê ăn Tết, thăm họ hàng làng xóm…
Ông Triều là anh họ xa nhà Thương ngày ấy, ông Tuệ biết vì học trên ông có một lớp trường làng. Sao lại có sự trùng hợp như vậy, không lẽ… Thương đang ở quê? Đợi cho ngớt tiếng vỗ tay, những bó hoa của người ái mộ ôm chật cứng một vòng tay, cô rời sân khấu trong tiếng xuýt xoa trầm trồ không ngớt. Vừa bước vào cánh gà đã nghe tiếng gọi giật lại:
– Này cháu ơi! Thương ơi!
Không hiểu sao ông lại buột miệng gọi tên Thương. Cô gái giật mình.
– Bác gọi cháu ạ?
– À … Chắc bác nhầm. Nhưng thú thực là …là cháu rất giống một người mà bác quen, cô ấy…À bà ấy tên là Thương.
Ông toan bước đi thì cô gái lúc này sốt sắng níu ông lại.
– Có phải bác tên Tuệ. Bùi Đình Tuệ không ạ?
Giờ lại đến lượt ông giật mình, sửng sốt nhìn cô gái trước mặt mình.
– Sao cháu biết được tên bác? Có phải…?
– Bác Triều đã kể cho cháu nghe…Chắc bác cũng mới về quê.
– Thì ra cháu là con gái mẹ Thương.
– Vâng, chuyện dài lắm, hai bác cháu ta đi dạo quanh làng trò chuyện bác nhé!
Hội làng Điền Sơn năm nay mở ra, đúng lúc tiết trời đẹp nhất của mùa xuân. Mưa lay phay nhưng không quá rét, đủ để cây cối đâm chồi nảy lộc xanh tươi, muôn hoa khoe sắc, cờ phướn đỏ rợp hai bên đường làng, chào đón người làng và du khách thập phương về trẩy hội. Hàng năm cứ vào rằm tháng Giêng, khi không khí tết vẫn còn treo trên những cành đào, cành mai đang nở rộ, là diễn ra lễ hội truyền thống của làng Điền Sơn của ông và Thương. Vậy mà, sau mùa lễ hội ấy cách đây cũng tròn 40 năm ông mới lại trở về nơi đây, để được đắm chìm vào không khí lễ hội, để hồi tưởng và nhớ về một thời thanh xuân với một niềm tiếc nuối, chờ đợi và hy vọng. Hai bác cháu đi đến rặng dừa phía gần chùa, tìm một ghế đá yên tĩnh. Một bên chân ông Tuệ bắt đầu đau nhức dữ dội.
– Ta ngồi xuống đây cháu. Cháu kể đi, mẹ cháu lúc này ra sao, có khỏe không, và đang ở đâu? Mấy lần bác dò hỏi về làng nhưng mọi người nói mẹ cháu đã vào Nam.
Lúc này cô gái mới mạnh dạn nắm lấy đôi tay chai sạn của ông, giọng run run:
– Bác biết không, lúc mới gặp bác cháu đã có linh cảm rằng, bác cháu ta có một mối gắn kết nào đó. Bác giống người trong tấm ảnh mà má con nâng niu cất giữ bấy lâu. Sau tấm ảnh ghi dòng chữ nắn nót: “Mến tặng em. Thương nhớ của lòng anh – Bùi Đình Tuệ”. (Cô gái đã đổi cách xưng hô nghe thật gần gũi). Con có gặng hỏi nhưng má con chỉ nói: “Là người rất quan trọng trong cuộc đời má”. Con nói quan trọng vậy sao má không đi kiếm. Má lại nói: “Nếu còn duyên sẽ gặp lại… Dù có xa cách bao lâu đi nữa”. Nay con gặp được bác rồi, con nhất định đưa bác về gặp má con, má con sẽ vui biết chừng nào.
– Vậy má con giờ ở đâu, không về làng sao?
Nhà con bốc vé về quê dự giỗ Tổ họ Bùi. Nhưng đến ngày đi má con hơi mệt, với cháu gái còn muốn tham gia nốt lớp học múa vài ngày nữa là kết thúc. Má biểu hai vợ chồng con về trước cho kịp lễ hội xuân rất vui. Về hội thay má hát bài chèo “Con nhện giăng mùng” ngày xưa… Xong ngày hôm nay, con sẽ quay lại đón hai bà cháu về làng cho kịp ngày giỗ Tổ bác ạ. Má con đã xa quê lâu rồi, má mong từng ngày.
Không do dự ông Tuệ quả quyết: “Bác sẽ đi cùng con… đón má con về quê”. “Ôi vui quá! Bác có thể kể chuyện ngày xưa của bác với má con, cho con nghe được không bác?”.
Ông Tuệ nhìn rặng dừa lao xao, cơn gió mát rượi từ cánh đồng làng thổi tới, vọng đâu đây tiếng trống chèo hội làng năm ấy… Mơn man theo dòng suy tư trở về.
Năm ấy, thanh niên trong làng ngoài xã, không ai lại không biết cô thôn nữ duyên dáng nhất làng Khánh, có giọng hát chèo mê mẩn lòng người. Hội xuân năm nào của làng cô cũng là tâm điểm, với làn điệu chèo làm đắm đuối bao ánh mắt trai làng, cùng bao nhiêu “vệ tinh” các làng lân cận đến trồng cây si. Nhà ông bà Cương suốt ngày nghe tiếng chó sủa, có những vị khách không mời suốt ngày lảng vảng quanh ngõ.
Trong số đó có anh chàng tên Sơn, công tử bột nhà Ba Đinh giàu nhất làng. Hễ thấy Thương đi làm đồng, hay đi cắt cỏ là lẽo đẽo theo sau buông lời tán tỉnh. Nhiều hôm Thương đi cùng mẹ, Sơn cũng vẫn theo ra tận ruộng, lăng xăng lội xuống đòi phụ giúp. Nhưng khổ nỗi anh chàng có biết gì về ruộng vườn đâu, ngoài lúc đi học thì lêu bêu đầu làng, cuối xóm vui chơi đánh bài, học hành thì chểnh mảng chả đâu vào đâu. Hàng ngày thấy Tuệ lai Thương đi học qua cổng làng, Sơn tức tối ra mặt. Qua tìm hiểu Sơn biết Thương có cảm tình với Tuệ, nên Sơn càng ra sức tiếp cận Thương mọi lúc mọi nơi, nhiều lúc Thương thấy bức bối, khó chịu với kiểu “phong tỏa” vô lý ấy của Sơn.
– Sao anh Sơn không lo học hành đi, sắp thi tốt nghiệp rồi?
– Thì vẫn học đấy thôi. Có điều, muốn sang học chung với Thương. Mấy hôm nữa thằng Tuệ nó đi bộ đội, anh sang học cùng Thương nhé!
– Ai bảo anh thế, đi bộ đội bao giờ? Sắp thi tốt nghiệp đến nơi rồi.
– Thì nghe chú Đỉnh nói vậy. Nó đã viết đơn tình nguyện gửi lên xã kia kìa.
Bỏ Sơn chưng hửng ở lại, Thương chạy đi tìm Tuệ để hỏi cho chắc.
– Thì đúng là như vậy, nhưng nhà Tuệ có anh Thông đi rồi nên các chú trên xã vẫn chưa đồng ý.
– Thì anh cứ thi Đại học đi đã, bây giờ đi có khi còn chưa đủ chiều cao, cân nặng nữa ý.
– Bởi vậy, nên dạo này Tuệ rất chịu khó tập thể dục thể thao và ăn thật nhiều để tăng cân đây này.
Thi tốt nghiệp xong, Thương thi vào trường Trung cấp Y của tỉnh nhà. Tuệ học giỏi nên tự tin thi vào Đại học Bách Khoa. Kết quả trúng tuyển Đại học và giấy báo nhập ngũ về cùng một ngày. Tuệ giấu nhẹm kết quả tuyển sinh để được đi bộ đội đợt đó. Ngày Tuệ lên đường, Thương đã lên tỉnh nhập học, chỉ xin được nghỉ đúng buổi sáng hôm Tuệ đi. Chia tay nhau trong bịn rịn, thấy Thương buồn, cứ thút thít mãi, Tuệ an ủi: “Thương ở nhà gắng học cho tốt, nhớ phải học thêm cả phần anh nữa, sau này về dạy lại cho anh”. “Anh đi chân cứng đá mềm, nhớ giữ gìn sức khỏe. Em sẽ chờ ngày chiến thắng anh về”.
Tuệ nhập ngũ và bắt đầu những ngày luyện quân trên đất Hà Bắc, ba tháng ròng rã tập luyện trên thao trường đã biến một thanh niên nặng chưa đầy 50kg, nước da trắng và mái tóc bồng bềnh. Nay là anh bộ đội binh nhì rắn rỏi, chững chạc, với nước da sạm nắng gió thao trường, với mái tóc húi cua gọn gàng.
Sau đợt huấn luyện, Tuệ được nghỉ phép ba ngày về thăm nhà. Tuệ mừng lắm viết thư cho Thương cả chục hôm trước, hẹn Thương cùng về. Thương biết sau đợt huấn luyện quân, các anh sẽ hành quân vào chiến trường miền Nam xa xôi, nơi giao tranh súng đạn đang diễn ra ác liệt, chắc phải lâu lắm mới lại được gặp nhau. Sau cuộc trà nước thăm hỏi của bà con xóm ngõ, Tuệ cùng Thương tản bộ dưới rặng dừa xanh mát ven làng, gió xạc xào trên tán lá, thoang thoảng mùi hương nhu, hoa bưởi trên tóc Thương. Bỗng dưng niềm xúc động dâng trào, Tuệ kéo Thương sát lại gần mình.
Có lẽ sau lần gặp gỡ này… Chắc phải lâu lắm anh mới được về… chiến tranh còn dài… Hai người đứng nép bên nhau. Tuệ nâng khuôn mặt Thương sáng rực dưới ánh trăng đầu tháng, khẽ đặt chiếc hôn đầu tiên lên đôi môi trinh nữ.
– Anh yêu em, yêu nhiều lắm Thương ạ.
– Em… cũng vậy, Tuệ ơi. Em sẽ chờ anh ngày chiến thắng trở về.
Giây phút bên nhau ngắn ngủi nhưng họ vô cùng hạnh phúc, vì cả hai đều biết dù ngày mai có xa cách nghìn trùng, mỗi lúc họ đều hướng về nhau, con tim yêu thương dành trọn cho nhau và mãi mãi.
Minh hoạ Ngô Xuân Khôi
Sau lần về thăm nhà Tuệ trở về đơn vị, chuẩn bị cho cho cuộc hành quân vào chiến trường miền Nam. Rời đất Hà Bắc vào một chiều tháng chạp năm 1971. Tất cả tân binh lên tàu hỏa vào đến ga Vinh, nhận quân tư trang tiếp tục lên xe tải đi sâu vào Nam. Chính thức chia tay đất Bắc, sau đó hành quân triền miên vào dải Trường Sơn ngút ngàn. Đơn vị của Tuệ được tăng cường chi viện cho chiến trường Tây Nguyên. Cuộc giao tranh ác liệt, không còn thời gian để nghĩ về việc gì, nỗi nhớ nhung chỉ hiện về trong những giấc ngủ chập chờn giữa hai trận đánh, giữa những cơn sốt rét rừng run cầm cập. Cả năm trời chỉ nhận được mỗi một lá thư của em gái, báo tin quê nhà cũng đang phải hứng chịu những trận bom dữ dội.
Đầu năm 1972, quân ta liên tiếp giành thắng lợi trên cả ba mặt trận chính trị, quân sự và ngoại giao. Trước tình thế này, Tổng thống Mỹ Ních – Xơn ra lệnh tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ 2. Đây cũng được coi là cuộc chiến tranh với tính chất ác liệt hơn, tàn bạo hơn so với chiến tranh lần thứ nhất. Mỹ sử dụng máy bay chiến lược B52 đánh phá đồng loạt một số tỉnh như Nghệ An, Thanh Hóa, Hải Phòng, Quảng Ninh… Tiến hành cuộc tập kích đường không chiến lược vào miền Bắc nước ta, với tên gọi “Chiến dịch Linebacker2”.
Cuối năm 1974 Tuệ bị thương rất nặng và được đưa về tuyến sau điều trị, sau nhiều tháng nằm ở viện dã chiến Tuệ được đưa ra Bắc tập kết để tiện việc chữa trị vết thương. Sau nhiều cuộc phẫu thuật trên cơ thể Tuệ để lại rất nhiều thương tích, nặng nhất là một bên chân đã phải tháo đến khớp gối. Trong thời gian nằm điều trị tại Hà Tây, Tuệ biết tin làng mình hồi giặc Mỹ ném bom thiệt hại rất nặng nề, nhà Tuệ bị trúng bom mất hết cả, chỉ còn mỗi cô em gái. Giờ thể trạng Tuệ thế này, Tuệ không muốn mình là gánh nặng cho em gái, nên đã xin ở lại Trung tâm điều dưỡng thương binh. Cả Thương nữa anh không muốn Thương biết tình trạng hiện giờ của mình. Anh muốn Thương được hạnh phúc.
Rất lâu sau Tuệ lập gia đình với một nữ thương binh trong trung tâm, hai người được phân một căn phòng nhỏ, những tưởng tiếng cười hạnh phúc sẽ trở lại trên môi, nhưng một lần nữa chiến tranh đã cướp đi quyền làm cha, làm mẹ của họ. Chất độc dioxin đã ngấm vào cơ thể không còn lành lặn của hai người, từ những năm tháng dầm mình trong cuộc chiến đấu gian khổ của dân tộc. Nhưng nỗi đau đó còn kéo dài, khi Nga, sau bao ngày vật lộn với những vết đau cả thể xác lẫn tinh thần đã ra đi mãi mãi, để lại mình Tuệ bơ vơ trên cõi đời.
Vượt lên những nỗi đau, ông Tuệ cố gắng tập luyện, và một phép màu đã xảy ra. Cùng với nền y học phát triển ông được lắp chiếc chân giả, và từ đó ông từ biệt chiếc xe lăn đã đồng hành cùng ông suốt bao năm qua. Giờ đây ông có thể mơ về một ngày có thể tự mình về thăm quê, thắp nén hương tạ tội với bố mẹ, làng quê. Lại nói về gia đình Thương, năm đó cũng cùng chung cảnh như nhà Tuệ, Thương học trên tỉnh nên còn sống sót sau trận rải bom năm ấy của giặc Mỹ.
Cả làng đau xót sau trận ném bom, trắng những vành khăn trên đầu những người còn lại. Thương ngất đi sống lại bao lần chỉ muốn đi cùng cha mẹ và các em. Nhưng chính lúc đó Thương phát hiện một mầm sống đang cựa trong cơ thể mình. Thương biết giọt máu quý báu đó là món quà quý giá nhất, mà cuộc đời đã ban cho mình và người yêu thương của cô, Thương phải gắng sống để nuôi dạy con thành người có ích, để chờ anh về. Tuệ ơi, anh có biết không?
Hòa bình lập lại, đất nước thống nhất lâu rồi mà không thấy Tuệ trở về. Làng trên xóm dưới người trở về, người đã mất đều có tin tức, còn Tuệ thì không, cô em gái duy nhất nhà Tuệ sau đi lấy chồng xa quê, nên từ bấy Thương mất liên lạc. Cô chờ 5 năm, rồi 10 năm… Con bé Mến đã lớn ngần ấy. Thương vẫn không nguôi hy vọng chờ bằng được Tuệ trở về. Sơn bây giờ đã là anh chủ nhiệm hợp tác xã rất có uy trong làng vẫn qua lại săn đón.
– Thương cho tôi được qua lại bên này đỡ đần cho em và con.
– Cám ơn anh, tôi vẫn lo được.
– Thế em vẫn tin là thằng Tuệ còn sống à?
Sao lại không. Vẫn chưa có giấy báo tử. Mà kể cả đã có giấy thì tôi vẫn nuôi hy vọng và chờ đợi anh ấy. Anh ấy phải về mà nhìn thấy con bé, nó là con anh ấy, chứ không phải tôi hủ hóa như lời lúc trước anh đổ cho tôi đâu, anh Sơn ạ.
– Tại lúc trước tôi hận thằng Tuệ. Cho tôi xin lỗi Thương.
– Anh Sơn ạ, từ nay anh đừng qua lại nhà tôi, hàng xóm người ta dị nghị. Nếu anh nghĩ cho tôi, thì anh để cho tôi yên ổn nuôi con, chờ anh Tuệ.
– Thương thật không nghĩ cho tôi chút nào, người đi thì đã đi rồi, hòa bình 10 năm rồi hỏi Thương còn đợi chờ gì nữa, còn sống nó phải về rồi chứ. Tôi yêu thương chờ đợi em ngần ấy năm, sao em không đoái hoài gì tới tôi. Thật khổ cái thân tôi lắm.
Câu nói đó của Sơn làm Thương day dứt. Anh ở đâu, còn sống hay… Thì cũng phải báo mộng cho cho em biết với chứ. Ngày đêm Thương cầu khấn cha mẹ hai bên phù hộ cho lời nguyện cầu của cô được toại nguyện. Với Sơn, cô chỉ coi anh là một người bạn học không hơn, không kém, vì trong lòng Thương không ai có thể thay thế được Tuệ. Nếu anh không về, cô cũng sẽ ở vậy nuôi con khôn lớn trưởng thành. Nhưng Sơn cứ sấn tới, làng xóm cũng có nhiều tiếng ì xèo, nhân lúc con bác Triều làm y sĩ tận Huế về chơi, gặp dì trong hoàn cảnh này nó bàn đưa dì vào trong Huế làm việc với nó.
Bác Triều thấy cũng tốt cho hoàn cảnh bấy giờ của Thương nên vun vào: “Tôi biết dì còn nấn ná vì chờ chú Tuệ… Có duyên thì dù ở đâu cũng có thể tìm ra, nếu lòng người còn nhớ!”. Cuộc di cư của hai mẹ con về mảnh đất miền Trung xa xôi, âu cũng là muốn quên đi những ngày tháng đau thương vò võ đợi chờ và hy vọng. Thương dắt con đến đầu làng, ngoảnh nhìn lại rặng dừa lần cuối mờ dần, xa xa một màu trắng đục không biết sương hay khói đồng cay xè đôi mắt người thiếu phụ trẻ.
Mến thu xếp quay lại Huế đón hai bà cháu về quê giỗ Tổ. Chuyến đi này bên cạnh cô có một người mà ngay lần đầu gặp cô đã thấy rất gần gũi, linh cảm như có một sợi dây liên kết giữa hai người. Nhưng cô vẫn chờ gặp má, cô muốn chính má là người thông báo tin vui đó cho hai người. Chiếc xe đưa hai bác cháu về đến ngõ, Thương nhanh nhẹn bước tới mở cổng.
– Má, má ơi! Con về nè.
– Ờ, về đón má nhanh nhanh ta về quê thôi, mấy ngày qua má sốt ruột quá, bịnh cũng đỡ liền.
Ông Tuệ với đôi chân nặng nề cố bước thật nhanh, tới đứng trước bà Thương.
– Thương ơi, anh đã về với em đây!
Bà Thương sững lại, sau giây phút ngỡ ngàng bà lao tới ôm chầm lấy ông Tuệ, nước mắt giàn giụa.
– Sao bây giờ anh mới về tìm em, anh có biết là bao năm nay hai mẹ con em chờ đợi, mong ngóng anh biết chừng nào không?
Quay sang Mến:
– Con ơi, Mến ơi! Đây là ba con đó, sao hai ba con lại biết mà về cùng nhau rứa?
Đến lượt ông Tuệ sững người lại:
– Trời ơi! Là thực hay mơ đây? Con tôi đây sao… con ơi!
– Ba! Những giọt nước mắt hạnh phúc lóng lánh như pha lê, chảy tràn trên ba khuôn mặt rạng ngời.
Niềm vui đến quá bất ngờ, bà Thương và ông Tuệ ngỡ đó như là một giấc mơ. Cảm xúc dâng tràn chẳng chẳng thể thốt nên lời, họ im lặng nhìn nhau thật lâu, thật lâu…Không lời lẽ nào có thể tả hết được, niềm hạnh phúc lớn lao đang bao trùm lên họ. Ngày mai thôi, cả nhà mình sẽ lại cùng nhau về quê, sẽ cùng đi trên con đường rợp bóng dừa xanh, đến hội làng để nghe làn điệu chèo ngọt ngào, ấm áp tình quê. “Chứ nhớ thương a tính tình tang… đến hẹn lại lên í a lại lên…”. Họ sung sướng nắm chặt tay nhau nghe hơi ấm lan tỏa. 40 năm, mùa xuân và tiếng trống chèo quê hương, lại rộn ràng trong mắt hai người yêu nhau.
