“Kim Vân Kiều” vừa được Nhã Nam phát hành là ấn bản đầu tiên có sự hội tụ hiếm có của ba di sản lớn là di sản văn chương của Nguyễn Du, di sản quốc ngữ của Nguyễn Văn Vĩnh và di sản hội họa của Nguyễn Tư Nghiêm. Tất cả tạo nên một không gian thẩm mỹ, tôn vinh giá trị trường tồn của kiệt tác văn chương dân tộc, đồng thời nhìn lại lịch sử phiên âm, chú giải ra quốc ngữ và tiếp nhận “Truyện Kiều” trong đời sống tri thức, văn hóa Việt Nam hơn hai thế kỷ qua.
Sự kiện ra mắt ấn bản đặc biệt Kim Vân Kiều cùng trưng bày 26 bức tranh Kiều chưa từng được công bố của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm được tổ chức ngày 10/1, tại Hà Nội.
Sự kiện ra mắt ấn bản đặc biệt “Kim Vân Kiều” do Nhã Nam tổ chức tại Trung tâm Thông tin Thư viện, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, ngày 10/1. Ảnh: Hương Thảo
Sự kiện có sự tham gia của GS.TS Trần Đình Sử – tác giả công trình nghiên cứu Thi pháp Truyện Kiều và họa sĩ Lương Xuân Đoàn – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam trong vai trò diễn giả, TS. Mai Anh Tuấn trong vai trò điều phối.
Chương trình còn có sự hiện diện của hai vị khách mời đặc biệt: ông Nguyễn Lân Bình – cháu nội học giả Nguyễn Văn Vĩnh và bà Nguyễn Thu Giang – phu nhân cố họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, đồng thời là con gái cố nhà văn Nguyễn Tuân.
Truyện Kiều trong hành trình dịch thuật và chú giải hơn hai thế kỷ
Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du vừa là một kiệt tác văn chương, vừa là một hiện tượng văn hóa đặc biệt có sức sống bền bỉ trong đời sống tinh thần của người Việt, được tiếp tục luận bàn trong nghiên cứu, phê bình và được tái sáng tạo trong các lĩnh vực nghệ thuật khác như: sân khấu, âm nhạc, hội họa, điện ảnh. Truyện Kiều cũng được dịch nhiều ngôn ngữ trên thế giới, trở thành cầu nối văn hóa, văn chương Việt Nam và bạn đọc quốc tế.
Bên cạnh đó, Truyện Kiều có một lịch sử in ấn, phiên âm, dịch thuật, chú thích, chú giải cũng như tiếp nhận, nghiên cứu, đánh giá vừa phong phú, phức tạp vừa nhiều thành tựu. Hơn 200 năm qua, Truyện Kiều vẫn không ngừng mời gọi tâm trí của không biết bao nhiêu bậc thức giả văn hay chữ tốt trong việc hiểu, diễn giải, phân tích một cách tường tận nhất những “lời quê chắp nhặt” của Nguyễn Du.
Các diễn giả chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: BTC
Trong đó, bản dịch và chú giải Kim Vân Kiều của Nguyễn Văn Vĩnh, qua nhiều năm, được in có lẽ đến cả vạn bản, được yêu thích bởi lối phiên âm sáng rõ, cùng hệ thống chú giải uyên bác nhưng tiết chế, giúp độc giả quốc ngữ cảm nhận đúng tài năng, nghệ thuật thơ của Nguyễn Du.
Ấn bản Kim Vân Kiều năm 2025 của Nhã Nam được tái bản dựa trên bản Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch, chú dẫn các điển tích ra chữ quốc ngữ, in lần thứ 7 năm 1923 của Hiệu Ích Ký (Hà Nội).
Ấn bản đặc biệt “Kim Vân Kiều” do Nhã Nam phát hành. Ảnh: BTC
Nguyễn Văn Vĩnh (1882–1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả, học giả có đóng góp lớn, quan trọng đối với đời sống văn chương, báo chí, học thuật Việt Nam đầu thế kỷ XX. Trong sự nghiệp đồ sộ của mình, ông dành nhiều tâm huyết cho Truyện Kiều và coi đây là một tác phẩm tinh túy cần được phổ biến rộng rãi trong xã hội hiện đại.
Trong lời tựa Kim Vân Kiều bản tái bản năm 1915, Nguyễn Văn Vĩnh nhấn mạnh: “Nay chúng tôi dịch truyện này ra chữ quốc ngữ, có ý tra cứu các bản từ xưa đến giờ, để dịch cho đúng mà lưu lại một cái nền văn-chương nước Nam. Các điển tích cùng các câu khó chúng tôi đã chua ra, để ai ai cũng hiểu những câu sâu sắc trong truyện Kiều; để mà biết thực giá một cái hương-hỏa quý của người đời trước để lại cho; để mà ngâm câu truyện biết nghĩa lý, thì lòng người mới biết động”.
Đây được xem là một trong những nỗ lực sớm và nghiêm túc nhằm đưa Truyện Kiều đến với đông đảo bạn đọc quốc ngữ, đồng thời góp phần định hình cách đọc Kiều trong bối cảnh văn hóa mới.
GS.TS Trần Đình Sử – tác giả công trình nghiên cứu “Thi pháp Truyện Kiều” chia sẻ về bản dịch của dịch giả Nguyễn Văn Vinh. Ảnh: BTC
GS. Trần Đình Sử nhận định, Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra quốc ngữ là một trong những bản Kiều sớm và quan trọng, giúp bạn đọc hôm nay hiểu rõ hơn tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam, cũng như vai trò của các trí thức buổi giao thời trong việc phổ biến chữ quốc ngữ, kiến tạo tinh thần yêu chuộng vốn cổ văn học, ngôn ngữ nước nhà”.
Tiếp cận Truyện Kiều qua góc nhìn nghệ thuật của Nguyễn Tư Nghiêm
Ấn bản Kim Vân Kiều năm 2025 của Nhã Nam còn giới thiệu bộ 26 bức tranh Kiều chưa từng công bố của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, qua đó cho phép bạn đọc tiếp cận Truyện Kiều từ những cảm xúc và góc nhìn nghệ thuật rất riêng của ông. Toàn bộ tranh được vẽ trên giấy dó, sử dụng các chất liệu như than chì, bột màu và sơn dầu.
Ấn bản “Kim Vân Kiều” năm 2025 của Nhã Nam lần đầu công bố 26 bức tranh Kiều của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. Ảnh: BTC
Là một trong những gương mặt lớn của mỹ thuật Việt Nam hiện đại, Nguyễn Tư Nghiêm đã dành nhiều năm sáng tác tranh Kiều, xem đây như một không gian để đối thoại giữa truyền thống nghệ thuật, tinh thần hiện đại và ngôn ngữ tạo hình đậm cá tính cá nhân, từ đó mang đến cho công chúng cách “đọc Kiều bằng hình ảnh” đầy sáng tạo và độc đáo.
Điểm nổi bật trong tranh Kiều của Nguyễn Tư Nghiêm là không đi theo lối minh họa trực tiếp cốt truyện, mà khai thác chiều sâu tâm lý, tính cách và cảm xúc của mỗi nhân vật, tình huống, sự việc trong Truyện Kiều.
Họa sĩ Lương Xuân Đoàn – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam chia sẻ về kỹ thuật vẽ Kiều của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. Ảnh: BTC
Về kỹ thuật vẽ đặc biệt cùng cách cảm Truyện Kiều của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, họa sĩ Lương Xuân Đoàn cho rằng, đây là một bộ tranh độc đáo và hiếm có trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam. Với kỹ pháp “thả màu trước, thả nét sau” đầy năng lượng cảm xúc, cốt nét của danh họa hết sức đặc biệt, không giống ai, cũng không ai chép được mạch bút. Cách điệp màu của Nguyễn Tư Nghiêm, cùng cảm quan tạo hình độc đáo đã giúp danh họa để lại một bộ tranh Kiều vô cùng quý giá.
Khẳng định tầm vóc lớn lao của người nghệ sĩ tài hoa, họa sĩ Lương Xuân Đoàn chia sẻ: “Tài sản của Nguyễn Tư Nghiêm để lại không chỉ là Gióng, là điệu múa cột, là mười hai con giáp, là trẻ em chơi, hay tranh Kiều, cũng không chỉ là nét bút, thần bút, tài năng hội họa, mà còn là phẩm cách nghệ sĩ được bảo trọng trọn vẹn cho đến khi cuộc đời”.
Một bức tranh Kiều của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm được trưng bày tại sự kiện. Ảnh: Hương Thảo
Từ điểm nhìn hôm nay, Kim Vân Kiều ấn bản đặc biệt năm 2025 của Nhã Nam không chỉ mở ra cơ hội đọc lại một bản Kiều chữ quốc ngữ kinh điển ra đời hơn một thế kỷ trước, mà còn gợi nhắc sâu sắc về hành trình gìn giữ, truyền bá và tái sáng tạo di sản văn chương dân tộc. Cuộc hội ngộ tinh thần của Nguyễn Du – người khai sinh kiệt tác, Nguyễn Văn Vĩnh – học giả tiên phong đưa Truyện Kiều đến đông đảo công chúng hiện đại, và Nguyễn Tư Nghiêm – danh họa thổi vào Kiều một đời sống thị giác mới, cho thấy giá trị của Kim Vân Kiều không ngừng được bồi đắp qua các thế hệ. Chính sự tiếp nối ấy khẳng định Truyện Kiều là tác phẩm “nói mãi không cùng”, luôn sống động trong hiện tại và còn tiếp tục đối thoại với tương lai.
