Một bài thơ của sứ giả Đại Việt được Trung Quốc khắc vào bia đá


Bài thơ của sứ giả Đại Việt khắc trên bia đá năm 1691 ở Trung Quốc hiện vẫn còn nguyên vẹn.

Tác giả bài thơ là Tiến sĩ khoa Canh Tuất (1670) Trần Thọ, tên chữ là Nhuận Phủ, chức Bồi tụng, tước Phương Trì Hầu, người làng  Điền Trì, huyện Chí Linh, phủ Nam Sách, trấn Hải Dương, nay là xã Trần Phú, TP Hải Phòng.

Ông là nhà thơ, tác giả Nhuận Phủ thi tập, hiện còn 3 bài thơ trong Toàn Việt thi lục của Lê Quý Đôn. Ông sinh giờ Hợi ngày 6 tháng 10 năm Kỉ Mão (1639), mất giờ Dần ngày 6 tháng 8 năm Canh Thìn (1700), là con Dụ Phái Hầu, Hàn Lâm viện Thừa chỉ Trần Phúc, là cha Tiến sĩ – Tham tụng Thượng thư, Diệu Quân Công, Thượng Trụ quốc Trần Cảnh, tác giả Minh nông chiêm phả – bộ sách nông học đầu tiên của Việt Nam, ông nội Tiến sĩ  – Phó đô Ngự sử, Sách Huân Bá Trần Tiến (sau khi mất được truy phong Thượng thư  – Từ thời Lê, Phạm Đình Hổ đã ghi Trần Tiến là Thượng thư), người sáng lập thể kí tự thuật trong văn xuôi trung đại Việt Nam từ năm 1764, tác giả Niên phả lục, Đăng Khoa lục sưu giảng…, cụ nội Trợ giáo Thái tử nhà Lê, Trần Quý (sách in ghi theo chức là Trần Trợ), tác giả Tục biên Công dư tiệp kí… Các tác phẩm này, đến nay vẫn được tái bản.

Khi vua Lê cử làm sứ giả đi Trung Quốc, Trần Thọ là Tả Thị lang bộ Hộ (Thứ trưởng thứ nhất bộ Hộ, phụ trách về đất đai – lãnh thổ, lãnh hải). Nhiệm vụ của ông là đòi lại đất 4 châu: Vị Xuyên, Bảo Lạc, Quỳnh  Nhai, Thủy Vĩ ở biên giới phía Bắc, bị nhà Thanh lấn chiếm, trong đó Vị Xuyên còn tên đến ngày nay. Chánh sứ là Quốc Bảo khanh Nguyễn Danh Nho làm nhiệm vụ triều cống. Nguyễn Danh Nho, cùng họ cùng quê với thiền sư – nhà thuốc Nam đại tài Nguyễn Bá Tĩnh (Tuệ Tĩnh –  bị bắt cống sang Trung Quốc chữa bệnh cho Hoàng hậu rồi qua đời ở Giang Nam).

Một bài thơ của sứ giả Đại Việt được Trung Quốc khắc vào bia đá - 1

Miếu Trọng Tử hiện nằm ở thôn Trọng Thiển, trấn Lỗ Kiều, huyện Vi Sơn, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc.

Nguyễn Danh Nho đỗ Tiến sĩ cùng 1 khoa với Trần Thọ, làng quê của 2 ông ở gần nhau (cách 1 con sông là sông Thái Bình). Đoàn đi tháng 4  năm 1690, về năm 1691, có qua Giang Nam, thăm mộ Tuệ Tĩnh. Hai ông đã cho dập dòng chữ khắc trên bia mộ Tuệ Tĩnh mang về nước, và ngày nay chúng ta biết đến tâm nguyện của vị Thiền sư là từ sau cuộc đi này: “Mai sau ai người nước Nam qua đây, xin đưa hài cốt tôi về với”.

Trên đường về, ngày Rằm tháng 7 nhuận, năm Tân Mùi (1691), đoàn sứ bộ qua tỉnh Sơn Đông, ghé thăm đền/ miếu Trọng Phu Tử. Trần Thọ đề thơ, được quan sở tại cho khắc bài thơ vào bia đá. Đến nay đã 335 năm (1691 – 2026), bài thơ trên bia vẫn còn nguyên vẹn. 

 Bài thơ như sau:

谒仲夫子庙

Viếng miếu Trọng Phu Tử

 得天賦予性剛強,袨杏初曾遊聖墻.

六藝詩書精旨奧,四科政事好才長.

巍巍廟貌容儀肅,歷歷春秋黍稷香.

介使南來思景仰,河山帶礪久名芳.

康熙辛未金秋闰七月望日

(bản gốc chữ Hán do Đặng Văn Lộc cung cấp) 

Sứ giả nước Đại Việt Trần Thọ, phụng mệnh đi triều cống, khi đi qua miếu Trọng Phu Tử, đã vào miếu bái yết và kính cẩn đề một bài thơ:

Đắc thiên phú dữ tính cương cường,

Huyễn hạnh sơ tằng du Thánh tường.

Lục nghệ thi thư tinh chỉ áo,

Tứ khoa chính sự hảo tài trường.

Uy uy miếu mạo dung nghi túc,

Lịch lịch Xuân Thu thử tắc hương.

Giới sứ Nam lai tư cảnh ngưỡng,

Hà sơn đái lệ cửu danh phương.

Dịch nghĩa:

Trời ban tính tình cương trực

Xuân về áo gấm đi viếng tường Thánh xưa.

Sáu môn thơ hoạ đều rất tinh thông

Bốn khoa chính sự tài năng vẹn toàn.

Miếu cao dáng mạo trang nghiêm 

Hương thơm dạt dào quanh năm vào mùa xuân thu

Sứ giả phương Nam đến bái miếu với lòng kính trọng

Non sông bền vững, tiếng tăm lưu truyền.

                   

Dịch thơ:

Cương trực trời ban tính dũng quan

Xuân về áo gấm viếng dung nhan

Họa, thơ sáu loại đều tinh giỏi

Chính sự bốn khoa lại vẹn toàn

Dáng mạo miếu cao lòng kính ngưỡng

Hương thơm ngát tỏa tiết thu sang

An Nam phó sứ vào chiêm bái

Bền vững non sông tiếng khải hoàn

                    

                    Khang Hy năm Tân Mùi (1691), tiết thu vàng 

                                            – tháng bảy nhuận, ngày rằm.

TRẦN NHUẬN MINH dịch

                           

Trần Nhuận Minh




Nguồn: Arttimes.vn

tin liên quan

“Anh Em Vol.4”: Cuộc hội ngộ của năm cá tính hội họa

Không cùng phong cách, không chung một lối biểu đạt, năm họa sĩ của nhóm Anh Em mang đến triển lãm Anh Em Vol.4 những thế giới hội họa khác biệt. Có sự lắng đọng của ký ức, vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên, những liên tưởng siêu thực và cả những suy tư về đời sống đương đại. Từ nền tảng chung về mỹ thuật sân khấu, điện ảnh, mỗi người đã tìm cho mình một con đường sáng tạo riêng, cùng làm nên một không gian nghệ thuật đa dạng về sắc màu, chất liệu và ngôn ngữ tạo hình.

UNESCO xem xét 64 hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể vào cuối năm 2026

Từ ngày 3011 đến 5122026, Ủy ban liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO sẽ tổ chức kỳ họp lần thứ 21 tại Hạ Môn Trung Quốc, xem xét 64 hồ sơ do 82 quốc gia đệ trình. Đáng chú ý, có 18 hồ sơ đa quốc gia, gấp đôi năm trước.

Đây là 5 mẫu xe hybrid bán chạy nhất tháng 10/2026

Toyota tiếp tục thể hiện sự áp đảo trong phân khúc hybrid tại Việt Nam khi có 4 mẫu xe góp mặt trong top 5. Trong khi đó, Honda CR-V eHEV RS là điểm sáng đáng chú ý với mức tăng trưởng doanh số tích cực.

Toyota Fortuner thế hệ mới dự kiến về Việt Nam vào năm 2027

Toyota Fortuner mới dự kiến về Việt Nam tháng 32027 và nhiều khả năng đó là bản động cơ dầu.
spot_img
spot_imgspot_img