Giữa dòng chảy âm nhạc viết về quê hương đương đại, “Phố Hiến gọi biển xa” của nhà báo, nhạc sĩ Tào Khánh Hưng như một khúc giao hòa giữa quá khứ và hiện tại, giữa trầm tích văn hiến và nhịp sống công nghiệp hôm nay. Từ không gian cổ kính của Phố Hiến bên bến sông Hồng, tác giả mở ra một tầm nhìn rộng lớn hướng ra biển, khơi dậy khát vọng vươn mình của một vùng quê đang chuyển động mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập, thời kỳ kỷ nguyên mới.
Trầm tích văn hiến – nền móng của khát vọng
Phố Hiến cổ kính này đã từng là một thương cảng tấp nập nhất vịnh Bắc Bộ – Ảnh: Tư liệu
Khổ đầu ca khúc là một bức tranh nhuốm màu hoài niệm:
“Phố Hiến rêu phong chiều bảng lảng,Chuông chùa ngân xuống bến sông Hồng.Nhãn lồng óng mật thơm đầu gió,Phù sa ươm nắng ấm tơ lòng…”
Chỉ bằng vài nét chấm phá, tác giả đã dựng lên một không gian cổ kính, thấm đẫm hồn quê. “Rêu phong”, “chiều bảng lảng”, “chuông chùa”, “bến sông” – tất cả gợi nên chiều sâu lịch sử. Phố Hiến – thương cảng từng “thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến” – không chỉ là một địa danh, mà là biểu tượng của một thời hưng thịnh.
Hình ảnh “nhãn lồng óng mật” đưa người nghe trở về với đặc sản nổi tiếng của Hưng Yên – thứ quả kết tinh phù sa và nắng gió. Phù sa ở đây không chỉ là chất đất, mà còn là ẩn dụ cho truyền thống – thứ âm thầm bồi đắp tâm hồn bao thế hệ.
Tác giả gợi nhắc truyền thuyết Tiên Dung – Chử Đồng Tử, khơi dậy tinh thần khai mở, dấn thân của vùng đất này. Từ huyền thoại ấy, Phố Hiến từng là điểm hội tụ giao thương, và hôm nay, ngọn lửa ấy tiếp tục được thắp sáng trong khát vọng đổi mới.
Từ thương cảng xưa đến nhịp sống mới
Thành Phố Hưng Yên – Ảnh: Tư liệu
Khổ hai mở ra không gian hiện đại:
“Đồng lúa biếc dâng tràn gió mới,Cánh cò nghiêng trắng phía chân mây.”
Mênh mang sóng lúa – ảnh: Tư liệu
Cánh cò và đồng lúa – biểu tượng truyền thống – được đặt trong “gió mới”, ẩn dụ cho công cuộc đổi thay. Sự chuyển mình không làm mất đi bản sắc, mà nâng đỡ và làm giàu thêm cho bản sắc ấy.
Hình ảnh Chùa Keo xuất hiện như một điểm tựa văn hóa:
“Chùa Keo mái cổ cong như sóng,Chuông sớm ngân dài theo gió bay.”
Mái chùa cong như sóng – một liên tưởng đẹp, nối liền truyền thống với biển khơi, quá khứ với tương lai.
Một góc Chùa Keo Ảnh: Tư Liệu
Sau lớp trầm tích văn hóa, nhịp điệu ca khúc chuyển sang sắc thái khỏe khoắn:
“Đại lộ mở thênh thang nắng mới,Nhà máy vươn cao sáng trời xaNhịp cầu nối những bờ khát vọng,Tàu ra biển lớn cá bạc đầy khoang.”
Đây chính là tuyên ngôn nghệ thuật của tác giả về một vùng quê đổi mới. Từ thương cảng xưa, Phố Hiến hôm nay chủ động kết nối với biển lớn – không gian của hội nhập và phát triển.
“Phố Hiến gọi biển xa — sóng dậy!Phù sa hòa gió lớn khơi xa!”
Phố Hiến trở thành chủ thể hành động. “Gọi biển xa” là động từ mạnh, thể hiện ý chí vươn mình. Phù sa – biểu tượng của truyền thống – hòa vào gió lớn của thời đại.
Bình minh trên bãi biển Đồng Châu – Ảnh: Tư liệu
Câu hát:
“Nhịp máy reo cùng tiếng dân ca!”
cho thấy quan niệm phát triển hài hòa: công nghiệp và văn hóa không đối lập, mà song hành.
“Sông liền biển rộng — chung trời nước,Rạng rỡ quê mình — rạng rỡ ngày mai!”
Dòng sông quê hòa vào biển lớn như một địa phương hòa vào vận hội chung của đất nước. Từ ký ức đến tương lai là một hành trình liền mạch.
Dấu ấn của một nhà báo – nhạc sĩ giàu tâm huyết
Để hiểu rõ hơn tinh thần của “Phố Hiến gọi biển xa”, cần nhìn vào chân dung người sáng tác. Tào Khánh Hưng không chỉ là nhạc sĩ, mà còn là một nhà báo, nguyên Phó Tổng biên tập Báo Xây dựng có nhiều năm gắn bó với ngành Xây dựng. Kinh nghiệm nghề báo giúp anh có cái nhìn hiện thực, nhạy cảm trước chuyển động của đời sống; còn tâm hồn nghệ sĩ lại cho anh khả năng chưng cất hiện thực ấy thành giai điệu và hình tượng giàu cảm xúc.
Trong hành trình sáng tác, anh để lại dấu ấn qua nhiều ca khúc mang đậm tinh thần quê hương – đất nước như “Ngọt ngào Hưng Yên”, “Rạng ngời đất Tổ”, “Tổ quốc giữa đại dương”, “Về với Điện Biên”, “Người thương nhớ thương”, hay “Vòng Xoè Thắm Duyên Em”, “ Bên em mùa xuân Tây Bắc”…. Ở mỗi tác phẩm, có thể nhận thấy một mạch nguồn xuyên suốt: tôn vinh truyền thống, khơi dậy niềm tự hào và đánh thức khát vọng phát triển.
Nếu “Tổ quốc giữa đại dương” là khúc tráng ca về biển đảo, về những người lính nơi đầu sóng, thì “Rạng ngời Đất Tổ” lại là lời tri ân cội nguồn dân tộc. Còn “Vòng Xoè Thắm Duyên Em” mang âm hưởng Tây Bắc, giàu sắc màu văn hóa dân tộc. Dù đề tài khác nhau, các sáng tác đều gặp nhau ở điểm chung: tình yêu đất nước tha thiết và niềm tin vào tương lai. Đặc biệt ca khúc “ Ngọt ngào Hưng Yên” của nhạc sĩ Tào Khánh Hưng là một trong số tác phẩm âm nhạc đoạt giải trong cuộc thi sáng tác ca khúc về tỉnh Hưng Yên, chào mừng kỷ niệm 190 năm thành lập tỉnh (1831 – 2021), 80 năm thành lập Đảng bộ tỉnh (7/1941 – 7/2021) và 25 tái lập tỉnh Hưng yên (01/01/1997 – 01/01/ 2022).
Tác phẩm “ Ngọt ngào Hưng Yên” của nhà báo, nhạc sĩ Tào Khánh Hưng đã đoạt giải “Khuyến khích” trong cuộc thi sáng tác ca khúc về tỉnh Hưng Yên (năm 2021).
“Phố Hiến gọi biển xa” vì thế có thể xem như một mắt xích tự nhiên trong hành trình ấy – nơi quá khứ và hiện tại giao hòa, nơi truyền thống trở thành bệ phóng cho phát triển.
Thông điệp của ca khúc
Câu kết:
“Rạng rỡ quê mình — rạng rỡ ngày mai!Rạng rỡ quê mình — sáng mãi tương lai!”
Câu hát trên không chỉ là cao trào âm nhạc, mà còn là lời khẳng định niềm tin. Tác giả không miêu tả sự đổi mới bằng những khẩu hiệu khô cứng, mà bằng hình ảnh giàu chất thơ: phù sa, mái chùa, nhịp cầu, con tàu ra biển lớn.
Nhãn Lồng Hưng Yên – Ảnh: Tư liệu
Qua ca khúc, có thể thấy rõ ý đồ nghệ thuật: xây dựng một biểu tượng về vùng quê đang chuyển mình – nơi truyền thống không bị lãng quên, mà trở thành nội lực để vươn ra biển lớn.
“Phố Hiến gọi biển xa” vì thế không chỉ là bài ca về một địa danh, mà còn là lời nhắn gửi rộng hơn: mỗi miền quê đều có thể rạng rỡ nếu biết giữ gìn cội nguồn và dám nuôi dưỡng khát vọng.
Một khúc hát chan chứa tình yêu, nhưng cũng đầy khí thế – như chính nhịp đập của miền phù sa đang thức dậy trong gió lớn thời đại./.
